Samuccaya

တတိယဆင့္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁၉၈၉-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ သံသရာဝဋ္အတြင္းမွ မလြတ္ကင္းရေအာင ဖြဲ႕ေႏွာင္ယွဥ္စပ္တတ္ေသာ တရားမ်ားကို အဘိဓမၼာ နည္းအရ ထုတ္ျပၿပီးလွ်င္ လူ႔အသက္ ဟု ေခၚဆိုႏိုင္ေသာ ဣေျႏၵကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
အဘိဓမၼာနည္းအရ သံသရာဝဋ္အတြင္းမွ မလြတ္ကင္းရေအာင္ ေႏွာင္ဖြဲ႕ယွဥ္စပ္တတ္ေသာ တရားမ်ားမွာ –
(က) ကာမေယာဂ (ခ) ဘဝေယာဂ (ဂ) ဒိ႒ိေယာဂ (ဃ) အဝိဇၨာေယာဂ ဟူေသာ ေယာဂတရား ၄-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

လူ႕အသက္ဟု ေခၚဆိုႏိုင္ေသာ ဣေျႏၵမွာ – ဇီဝိတိေျႏၵ ျဖစ္ပါသည္။
တရားကိုယ္အားျဖင့္ – ႐ုပ္အသက္ (႐ုပ္ဇီဝိတ) ႏွင့္ နာမ္သက္ (ဇီဝိတိေျႏၵေစတသိက္) ၂၀-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

၂။ ၾကံတိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေျမာက္ရန္အတြက္ အႀကီးအမွဴး ဦးစီးေခါင္းေဆာင္ျဖစ္ေသာ တရားမ်ားကို ေရးသားၿပီးလွ်င္ အာဟာရ ၏ အဓိပၸယ္ကိုလည္း ရွင္းျပပါ။
ၾကံတိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေျမာက္ရန္အတြက္ အႀကီးအမွဴး ဦးစီးေခါင္းေဆာင္ ျဖစ္ေသာ တရားမ်ားမွာ –
(၁) ဆႏၵာဓိပတိ
(၂) စိတၱာဓိပတိ
(၃) ဝီရိယာဓိပတိ
(၄) ဝီမံသာဓိပတိ ဟူေသာ အဓိပတိတရား ၄-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

အာဟာရ ဆိုသည္မွာ –
အစာအာဟာရသည္ ခႏၶာကိုယ္အား မပ်က္မစီး ႀကီးပြားခိုင္ခံ့ေအာင္ ရြက္ေဆာင္ေထာက္ပံ့ထားသကဲ့သို႔ ထို႔အတူ မိမိဆိုင္ရာ အက်ဳိးကို လြန္စြာ ျဖစ္ေစႏိုင္၊ ရြက္ေဆာင္ေပးႏိုင္ေသာ တရားကို အာဟာရ ဟုေခၚပါသည္။

၃။ ေခတ္ကာလ ဘဝအေျခအေနမည္သို႔ပင္ ေျပာင္းလဲေစကာမူ တိမ္းေစာင္းျခင္းမရွိ၊ တည့္မတ္မွန္ကန္ေသာ တရားမ်ားကို ထုတ္ျပၿပီးလွ်င္ နိဗၺာန္၏ ဓာတ္အမည္ကိုလည္း ညႊန္ျပပါ။
ေခတ္ကာလ ဘဝအေျခအေနမည္သို႔ပင္ ေျပာင္းလဲေစကာမူ တိမ္းေစာင္းျခင္းမရွိ၊ တည့္မတ္မွန္ကန္ေသာ တရားမ်ားမွာ
(၁) ဒုကၡအရိယသစၥာ (ဒုကၡသစၥာ)
(၂) ဒုကၡသမုဒယအရိယသစၥာ (သမုဒယသစၥာ)
(၃) ဒုကၡနိေရာဓအရိယသစၥာ (နိေရာဓသစၥာ)
(၄) ဒုကၡနိေရာဓဂါမိနိပဋိပဒါအရိယသစၥာ ( မဂၢသစၥာ)
ဟူေသာ အရိယသစၥာတရား ၄-ပါး တို႔ျဖစ္ပါသည္။

နိဗၺာန္၏ဓာတ္အမည္မွာ = ဓမၼဓာတ္ျဖစ္ပါသည္။

၁၉၉၀-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ သတၱဝါတို႔၏ သႏၲာန္၌ အစဥ္အျမဲ ကိန္းေအာင္းလ်က္ရွိေနေသာ တရားအစုတို႔ကို ေဖာ္ျပ၍ သီလဗၺတပရာမာသ၏ အဓိပၸာယ္ကိုလည္း ရွင္းလင္း ေရးသားခဲ့ပါ။
သတၱဝါတို႔၏ သႏၲာန္၌ အစဥ္အျမဲ ကိန္းေအာင္းလ်က္ရွိေသာ အႏုသယ တရားစုတို႔မွာ –
(၁) ကာမရာဂါႏုသယ
(၂) ဘဝရာဂါႏုသယ
(၃) ပဋိဃာႏုသယ
(၄) မာနာႏုသယ
(၅) ဒိ႒ာႏုသယ
(၆) ဝိစိကိစာၦႏုသယ
(၇) အဝိဇၨာႏုသယ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

သီလဗၺတပရာမာသ၏ အဓိပၸာယ္မွာ –
ေႏြး၊ ေခြး စသည္တို႔၏ အေလ့အက်င့္ကို က်င့္လွ်င္ ကိေလသာမွ စင္ၾကယ္၏။ သံသရာမွ လြတ္ေျမာက္၏ ဟုမွားယြင္းစြာ သံုးသပ္စြဲလမ္းေသာ ဒိ႒ိအယူ ျဖစ္ပါသည္။

၂။ အမွန္ေလးခ်က္ သစၥာအနက္ကို သိျမင္ေစေၾကာင္း တရားအေပါင္းကို တရားကိုယ္မ်ားႏွင့္တကြ ယွဥ္တြဲေဖာ္ျပပါ။
အမွန္ေလးခ်က္ သစၥာနက္ကို သိျမင္ေစေၾကာင္း တရာအေပါင္းကား – ေဗာဇၩင္တရား ၇-ပါး ပင္ျဖစ္ပါသည္။ ထိုတရား ၇-ပါးကို တရားကိုယ္မ်ားႏွင့္တကြ ယွဥ္တြဲေဖာ္ျပရေသာ္-
ေဗာဇၩင္ ၇-ပါး တရားကိုယ္
(၁) သတိသေမၺာဇၩင္ = သတိေစတသိက္
(၂) ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၩင္ = ပညာ(ပညိေျႏၵ) ေစတသိက္
(၃) ဝီရိယသေမၺာဇၩင္ = ဝီရိယေစတသိက္
(၄) ပီတိသေမၺာဇၩင္ = ပီတိေစတသိက္
(၅) ပႆဒိၶသေမၺာဇၩင္ = ကာယပႆဒိၶ ၊ စိတၱပႆဒိၶ ေစတသိက္ ၂-ပါး
(၆) သမာဓိသေမၺာဇၩင္ = ဧကဂၢတာေစတသိက္
(၇) ဥေပကၡာသေမၺဇၩင္ = တၾတမဇၩတၱတာ ေစတသိက္

အထက္ပါ သတိေစတသိက္ စေသာတရားကိုယ္တို႔သည္ မဟာကုသိုလ္၊ ႀကိယာ ၁၆-ပါး၊ အပၸနာေဇာ-၂၆ ၊ ေပါင္း ၄၂-ပါး ေသာ စိတ္တို႔၌ ယွဥ္ေသာ ေစတသိက္မ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ သတၱဝါတို႔အား ေကာင္းမႈ၊ မေကာင္းမႈကံတို႔ကို က်ဴးလြန္မိေအာင္ အားေပးလႈံ႕ေဆာ္ေစတတ္ေသာ အေၾကာင္းရင္းတရား ကို ထုတ္ျပ၍ ေအာက္ပါတို႔၏ တရားကိုယ္မ်ားကိုလည္း ေကာက္ျပခဲ့ပါ။ (က)အႏုညာတညႆာမိတိေျႏၵ (ခ) အညာတာဝိေျႏၵ
သတၱဝါတို႔အား ေကာင္းမႈကံ ကို က်ဴးလြန္မိေအာင္ လႈံ႕ေဆာ္ေစတတ္ေသာ အေၾကာင္းရင္းတရားတုိ႔မွာ –
(၁) အေလာဘဟိတ္ (၂) အေဒါသဟိတ္ (၃) အေမာဟဟိတ္ ဟူေသာ ကုသိုလ္ဟိတ္ ၃-ပါး တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

မေကာင္းမႈကံတို႔ကို က်ဴးလြန္မိေအာင္ အားေပးလႈံ႕ေဆာ္ေစတတ္ေသာ အေၾကာင္းရင္းတရားတို႔မွာ –
(၁)ေလာဘဟိတ္ ၊ (၂) ေဒါသဟိတ္ (၃) ေမာဟဟိတ္ ဟူေသာ အကုသိလ္ဟိတ္ ၃-ပါး တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

(က) အနညာတညႆာမိတိေျႏၵ၏ တရားကိုယ္မွာ – ေသာတာပတၱိမဂ္ခဏ၌ ယွဥ္ေသာပညာ (ပညိေျႏၵ) ေစတသိက္၊
(ခ) အညာတာယိေျႏၵ၏တရားကိုယ္မွာ – အရဟတၱဖိုလ္၌ ယွဥ္ေသာပညာ (ပညိေျႏၵ) ေစတသိက္ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၄။ ျမတ္စြာဘုရား ေဟာၾကားအပ္ေသာ တရားအေပါင္းတို႔တြင္ သစၥာေလးပါးမွ လြတ္ေသာတရား မည္သည္မရွိ ဟူ၍ ဆို႐ိုးစကားရွိရာ သစၥာမမည္ေသာ တရားမ်ား ရွိေကာင္းပါသေလာ၊ အေၾကာင္းျပေျဖဆိုပါ။
ျမတ္စြာဘုရား ေဟာၾကားအပ္ေသာ တရားအေပါင္းတို႔တြင္ သစၥာေလးပါးမွ လြတ္ေသာတရား မည္သည္မရွိ ဟူေသာ ဆို႐ိုးစကားရွိရာ –
(ပရမတၱ) တရားအားလံုးသည္ – ပရိယာယ္အားျဖင့္ ယူျခင္းျဖင့္သာလွ်င္ သစၥာ ၄-ပါး၌ အၾကြင္းမရွိ ပါဝင္ႏိုင္ပါသည္။
– မုခ်အားျဖင့္မူ သစၥာမမည္ေသာ တရားမ်ား ရွိေကာင္းပါသည္။
အေၾကာင္းျပရေသာ္ – သစၥာ ၄-ပါးကို တရားကိုယ္ ေကာက္ယူပါက –
(၁) ဒုကၡသစၥာအရ – ေလာကီစိတ္ – ၈၁ ၊ ေလာဘၾကဥ္ေသာ ေစတသိက္ ၅၁-ပါး၊ ႐ုပ္ ၂၈-ပါး
(၂) သမုဒယသစၥာအရ – တဏွာ (ေလာဘ) ေစတသိက္
(၃) နေရာဓသစၥာ အရ – နိဗၺာန္
(၄) မဂၢသစၥာ အရ – မဂ္စိတ္ ၄-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ မဂၢင္တရားကိုယ္ ၈-ပါး တို႔ကို အသီးသီးရ၏။

ဤသို႔အားျဖင့္ ပရမတၱတရား ၄-ပါးတြင္ ေလာကီစိတ္ႏွင့္ေစတသိက္၊ ႐ုပ္ ၂၈-ပါး နိဗၺာန္ ႏွင့္ မဂ္စိတ္၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္တရား ကိုယ္ ၈-ပါး တို႔သည္ အသီးသီး သစၥာမည္ၾက၏။

ၾကြင္းေသာ မဂ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၂၉-ပါး ႏွင့္ ဖိုလ္စိတၱပၸါဒ္ ၃၇-ပါး တို႔မွာ –
သစၥာ ၄-ပါး၏ တရားကိုယ္ ေကာက္ယူရာတြင္ မပါဝင္သျဖင့္ သစၥာ မမည္ေသာ (သစၥဝိမုတ္) တရားမ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။
(မဂ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၂၉-ပါး
မဂ္စိတ္ ၄-ပါး၌ စိတ္အသီးသီးတြင္ ယွဥ္ေသာ ေစတသိက္ ၃၆-ပါးမွ မဂၢင္တရား ကိုယ္ ၈-ပါးကို ႏႈတ္က ေစတသိက္ ၂၈-ပါး က်န္၏။ မဂ္စိတ္ ၄-ပါးကို လကၡဏာတူ၍ တစ္ပါးတည္းျပဳၿပီး ထုိေစတသိက္ ၂၈-ပါးႏွင့္ ေပါင္းက မဂ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၂၉-ပါး ရ၏။
ဖိုလ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၃၇-ပါး
ဖိုလ္စိတ္ ၄-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ေစတသိက္ ၃၆-ပါး ႏွင့္ ဖိုလ္စိတ္ ၄-ပါးကို လကၡဏာတူ၍ တစ္ပါးတည္းျပဳကာ ေပါင္းက ဖိုလ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၃၇-ပါး ကို ရ၏။

၁၉၉၁-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ဥပါဒါေၾကာင့္ ဥပါဒ္ေရာက္ ဟူေသာစကားအရ သတၱဝါတို႔ အလြန္စြဲလမ္းတတ္ေသာတရား ေလးပါးကို ထုတ္ေဖာ္ျပ၍၊ တိရစာၦန္တို႔၏ အေလ့အက်င့္ျဖင့္ နိဗၺာန္ေရာက္ေအာင္ က်င့္ၾကံေသာ ပုဂၢိဳလ္အား အဘယ္ဥပါဒါန္ ျဖစ္သည္ကို ရွင္းျပခဲ့ပါ။
ဥပါဒါေၾကာင့္ ဥပါဒ္ေရာက္ ဟူေသာစကားအရ သတၱဝါတို႔ အလြန္စြဲလမ္းတတ္ေသာတရား ေလးပါးမွာ –
(၁) ကာမုပါဒါန္္
(ခ) ဒိ႒ဳပါဒါန္
(၃) သီလဗၺတုပါဒါန္
(၄) အတၱဝါဒုပါဒါန္ ဟူေသာ ဥပါဒါန္တရား ၄-ပါး တို႔ျဖစ္ပါသည္။

တိရစာၦန္တို႔၏ အေလ့အက်င့္ျဖင့္ နိဗၺာန္ေရာက္ေအာင္ က်င့္ၾကံေသာ ပုဂၢိဳလ္အား – သီလဗၺတုပါဒါန္ ျဖစ္ပါသည္။ အေၾကာင္းမွာ – ႏြား ၊ ေခြး စေသာ တိရစာၦန္တို႔၏ အေလ့အက်င့္ျဖင့္ ကိေလသာမွလည္း စင္ၾကယ္၏ သံသရာမွလည္း လြတ္ေျမာက္၏ ဟုမွားယြင္းေသာ အယူကို သံုးသပ္ စြဲလမ္းမႈသည္ သီလဗၺတပရာမာသဒိ႒ိ မည္ေသာေၾကာင့္ ထိုအက်င့္မ်ဳိး ခိုင္ျမဲစြာ စြဲယူ၍ နိဗၺာန္ ေရာက္ေအာင္ က်င့္ၾကံေသာ ပုဂၢိဳလ္အား သီလဗၺတုပါဒါန္ျဖစ္ပါသည္။

၂။ သတၱဝါတို႔၏ စိတ္ကို ညစ္ႏြမ္း၊ ပူေလာင္ေစတတ္ေသာ တရားစုကို္ ထုတ္ျပ၍ ဣဒံသစၥာ ဘိနိေဝသကာယဂႏၲ ၏ တရားကိုယ္ကိုလည္း ေကာက္ျပခဲ့ပါ။
သတၱဝါတို႔၏ စိတ္ကို္ ညစ္ႏြမ္း၊ ပူေလာင္ေစတတ္ေသာ တရားစုမွာ – ကိေလသာ အမည္ရေသာ
(၁) ေလာဘ (၂) ေဒါသ (၃) ေမာဟ (၄) မာန (၅) ဒိ႒ိ (၆) ဝိစိကိစာၦ (၇) ထိန (၈) ဥဒၶစၥ (၉) အဟိရိက (၁၀) အေနာတၱပၸ ဟူေသာ တရား ၁၀-ပါး တို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

ဣဒံသစၥာဘိနိေဝသကာယဂႏၳ တရားကိုယ္မွာ – ေလာဘမူဒိ႒ိဂတသမၸယုတ္စိတ္ ၄-ပါး၌ယွဥ္ေသာ ဒိ႒ိေစတသိက္ ျဖစ္ပါသည္။ (အယူမွား – မိစာၦအယူအက်င့္တစ္မ်ဳိးကို စြဲယူ က်င့္သံုးၿပီးလွ်င္ ဤငါ၏ အယူသာမွန္၏ တစ္ပါးသူတို႔၏အယူ မမွန္၊ အခ်ည္းႏွီးတည္း ဟု မွားယြင္းစြာ စြဲလမ္းတတ္ေသာ အျမင္မွားမႈ (ဒိ႒ိ) ျဖစ္၏။

၃။ အရိယာတို႔သာ သိေစအပ္ေသာ စင္စစ္ဧကန္ မွန္ေသာတရားမ်ားကို တရားကိုယ္မ်ားႏွင့္ တကြ ထုတ္ေဖာ္ျပ၍၊ ခႏၶာမဖြဲ႕ရေသာ တရားကိုလည္း ညႊန္ျပခဲ့ပါ။
အရိယာတို႔သာ သိေစအပ္ေသာ စင္စစ္ဧကန္ မွန္ေသာတရားမ်ားမွာ –
အရိယသစၥာ ၄ပါး ျဖစ္ပါသည္။

ယင္းတို႔ကို တရားကိုယ္မ်ားႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပေသာ္ –
အရိယာသစၥာ ၄ပါး တရားကိုယ္
၁။ ဒုကၡ အရိယသစၥာ – ေလာကီစိတ္ – ၈၁၊ ေလာဘၾကဥ္ေသာ ေစတသိက္ ၅၁ပါး၊ ႐ုပ္ ၂၈ပါး
၂။ ဒုကၡသမုဒယ အရိယသစၥာ- တဏွာ (ေလာဘ) ေစတသိက္၊
၃။ ဒုကၡနိေရာဓ အရိယသစၥာ – နိဗၺာန္
၄။ ဒုကၡနိေရာဓဂါမိနိပဋိပဒါ အရိယသစၥာ – မဂ္စိတ္ ၄ပါး၌ ယွဥ္ေသာ၊ မဂၢင္တရား ကိုယ္ ၈ပါး၊
ခႏၶာမဖြဲ႕ရေသာ (ပရမတၱ) တရားမွာ – နိဗၺာန္ ျဖစ္ပါသည္။

၁၉၉၂-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ လူသားအားလုံးတို႔သည္ အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ႐ုပ္၊ နာမ္ပရမတၱမွ်သာျဖစ္၏၊ ယင္းပရမတၱတို႔တြင္ မိမိတို႔၏ မွတ္ေၾကာင္း လကၡဏျဖင့္ အထူး ထင္ရွား၍ အထည္ကိုယ္ဝတၳဳ ရေကာင္းေသာ ႐ုပ္၊ နာမ္တို႔ကို ေရြးခ်ယ္ စိစစ္ျပၿပီး၊ နိဗၺာန္သည္ ထည္ကိုယ္ရ ဝတၳဳဓမၼ ဟုတ္မဟုတ္ စစ္တမ္းထုတ္ျပပါ။
လူသားအားလုံးတို႔သည္ အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ႐ုပ္၊ နာမ္ပရမတၱမွ်သာျဖစ္၏၊ ယင္းပရမတၱတို႔တြင္ မိမိတို႔၏ မွတ္ေၾကာင္း လကၡဏျဖင့္ အထူး ထင္ရွား၍ အထည္ကိုယ္ဝတၳဳ ရေကာင္းေသာ ႐ုပ္၊ နာမ္တို႔မွာ –
(က) စိတ္ = ၁-ပါး
(ခ) ေစတသိက္ = ၅၂-ပါး
(ဂ) နိပၹပၷ႐ုပ္ = ၁၈-ပါး တုိ႔ျဖစ္ပါသည္။

နိဗၺာန္သည္ အထည္ကိုယ္ရ ဝတၳဳဓမၼတရား ျဖစ္ပါသည္။
အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္- နိဗၺာန္သည္ ၿငိမ္းေအးျခင္း (သႏၲိလကၡဏာ) ရွိၿပီး ဉာဏ္အျမင္အားျဖင့္ တရားအထည္ကိုယ္ ရေကာင္းေသာ ပရမတၳတရားအစစ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။

၂။ အာသေဝါကုန္ရာ နိဗၺာန္ေရာက္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္သည္ ျဖစ္ပါေစသတည္း ဟူေသာ ဆုေတာင္း၌ ကုန္ေစလုိေသာ အာသဝတို႔ႏွင့္ ယင္းတို႔၏ အေလ့ဘာသာ ဓမၼတာတို႔ကို္လည္း ေျဖဆိုပါ။
အာသေဝါကုန္ရာ နိဗၺာန္ေရာက္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္သည္ ျဖစ္ပါေစသတည္း ဟူေသာ ဆုေတာင္း၌ ကုန္ေစလုိေသာ အာသဝတရားမ်ားမွာ –
(၁) ကာမသဝ = ဝတၳုအာ႐ံု ကာမဂုဏ္ကို တပ္မက္တတ္ေသာ တဏွာ၊
(၂) ဘဝါသဝ = ႐ူပစ်ာန္၊ အ႐ူပစ်ာန္ ႏွင္ ထိုစ်ာန္တို႔၏ အက်ဳိးဝိပါက္ကို ႏွစ္သက္ တြယ္တာေသာတဏွာ
(၃) ဒိ႒ာသဝ = အယူလြဲမႈ ၊ မိစၧာဒိ႒ိ၊
(၄) အဝိဇၨာသဝ = အာ႐ံု၏ သေဘာမွန္ကို မသိမႈ ေမာဟ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

ယင္းတို႔၏ အေလ့ဘာသာ ဓမၼတာမွာ –
စိမ္ရည္အိုးထဲ၌ ၾကာျမင့္စြာ စိမ္ထားေသာ စိမ္ရည္အရက္ကဲ့သို႔ အနမတဂၢသံသရာဝယ္ သတၱဝါတို႔၏ ခႏၶာအစဥ္တည္းဟူေသာ စိမ္ရည္အိုး၌ ၾကာရွည္စြာ စိမ္ထားသည္ျဖစ္၍ အာနိသင္ ျပင္းျပကာ မိမိတို႔ကိန္းရာ ပုထုစဥ္သတၱဝါတို႔အား ေတြေဝ ယစ္မူး ေစတတ္သည့္ သေဘာရွိပါသည္။

၃။ ဘဝႀကီးငယ္သို႔ သါားေရာက္ေၾကာင္း ခရီးလမ္းျဖစ္သည့္ မဂၢင္တရားစု၌ ဒုဂၢတိဘဝသို႔ လားေရာက္ေၾကာင္း ခရီးလမ္းျဖစ္သည့္ တရားစုတို႔ကို ေရြးေကာက္ျပ၍ မဂၢင္ မရအပ္ေသာ စိတ္ကိုလည္း ညႊန္ျပပါ။
ဘဝႀကီးငယ္သို႔ သါားေရာက္ေၾကာင္း ခရီးလမ္းျဖစ္သည့္ မဂၢင္တရားစု၌ ဒုဂၢတိဘဝသို႔ လားေရာက္ေၾကာင္း ခရီးလမ္းျဖစ္သည့္ တရားစုတို႔မွာ
(၁) မိစၧာဒိ႒ိမဂၢင္၊
(၂) မိစၧာသကၤပၸမဂၢင္
(၃) မိစၧာဝါယမမဂၢင္
(၄) မိစၧာသမာဓိမဂၢင္ ဟူေသာ မိစၧာမဂၢင္ ၄-ပါး တို႔ျဖစ္ပါသည္။

မဂၢင္မရအပ္ေသာ စိတ္တို႔မွာ – အဟိတ္စိတ္ ၁၈-ပါးႏွင့္ ဝိစိကိစၧာသမၸယုတ္စိတ္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၁၉၉၃-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ စ်ာန္၊ မဂ္၊ ဖိုလ္ ကိုတားျမစ္ပိတ္ပင္တတ္ေသာ တရားအစုကို ထုတ္ေဖာ္ျပ၍ ကိေလသာ မမည္ေသာ အကုသိုလ္ တရားတို႔ကိုလည္း ေကာက္ျပခဲ့ပါ။
စ်ာန္၊ မဂ္၊ ဖိုလ္ကို တားျမစ္ပိတ္ပင္တတ္ေသာ တရားအစုမွာ –
(၁) ကာမစၧႏၵနီဝရဏ
(၂) ဗ်ာပါဒနီဝရဏ
(၃) ထန-မိဒၶနီဝရဏ
(၄) ဥဒၶစၥ-ကုကၠဳစၥနီဝရဏ
(၅) ဝိစိကိစၧာနီဝရဏ
(၆) အဝိဇၨာနီဝရဏ္ ဟူေသာ နီဝရဏတရား ၆-ပါး တုိ႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

ကိေလသာ မမည္ေသာ အကုသိုလ္တရားတို႔မွာ – ဣႆာ ၊ မစၧရိယ ၊ ကုကၠဳစၥ ႏွင့္ မိဒၶ ေစတသိက္ တို႔ ျဖစ္ပါသည္။

၂။ သတၱဝါတို႔၏အက်ဳိးကို ေထာက္ပံ့ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ေသာ အာဟာရတရားကို အဓိပၸာယ္ႏွင့္တကြ ေျဖဆို၍၊ ပုထုဇဥ္ပုဂၢိဳလ္တို႔ မရရွိႏိုသည့္ ဣေျႏၵအမည္မ်ားကိုလည္း ထုတ္ေဖာ္ေရးသားခဲ့ပါ။
သတၱဝါတို႔၏အက်ဳိးကို ေထာက္ပံ့ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ေသာ အာဟာရတရားကို အဓိပၸာယ္ႏွင့္တကြ ေျဖဆိုရေသာ္-
(၁) ကဗဠီကာရာဟာရ = (ၾသဇာ႐ုပ္) ၾသဇာႏွင့္တကြ ႐ုပ္ ၈-ပါး အစုျဖစ္ေသာ အာဟာရဇအ႒ကလာပ္ကို ေဆာင္၏။
(၂) ဖႆာဟာရ = (ဖႆေစတသိက္) ေဝဒနာ ၃-ပါးကို ေဆာင္၏။
(၃) မေနာသေၪၥတနာဟာရ = (ေစတနာေစတသိက္) ဘဝ ၃-ပါး၌ ပဋိသေႏၶဝိညာဏ္ကို ေဆာင္၏။
(၄) ဝိညာဏာဟာရ = (စိတ္အားလံုး) တကြျဖစ္ေသာ ေစတသိက္နာမ္ႏွင့္ ႐ုပ္တရားကို ေဆာင္၏။

ပုထိုဇဥ္ပုဂၢိဳလ္တုိ႔၌ မရရွိႏိုသည့္ ဣေျႏၵမ်ားမွာ –
(၁) အႏုညာတညႆာမိတိေျႏၵ = ေသာတာပတၱိမဂ္ခဏ၌ ယွဥ္ေသာပညာ
(၂) အညိေျႏၵ = အထက္မဂ္ (၃)၊ ေအာက္ဖိုလ္ (၃)၌ ယွဥ္ေသာပညာ
(၃) အညာတာဝိေျႏၵ = အရဟတၱဖိုလ္၌ ယွဥ္ေသာပညာတို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ ၾကံတိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေျမာက္၍ လိုရာဆႏၵ ျပည့္ဝပါေစ ဟူေသာ ဆုေတာင္းေမတၱာ စကားသည္ မည္သည့္ ေဗာဓိပကၡိယတရားမ်ားကို ဆိုလိုပါသနည္း၊ ျပည့္စံုေအာင္ ေျဖၾကား၍ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း လမ္းေကာင္းမ်ားကိုလည္း ညႊန္ျပခဲ့ပါ။
ၾကံတိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေျမာက္၍ လိုရာဆႏၵ ျပည့္ဝပါေစ ဟူေသာ ဆုေတာင္းေမတၱာ စကားသည္- ေဗာဓိပကၡိယတရား ၃၇-ပါးတြင္ ပါဝင္ေသာ ဣဒိၶပါဒ္တရား ၄-ပါးကို ဆိုလိုျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ဣဒိၶပါဒ္ ၄-ပါးကား
(၁) ဆႏၵိဒိၶပါဒ္ (၂) စိတၱိဒၶိပါဒ္ (၃) ဝီရိယဒၶိပါဒ္ (၄) ဝီမံသိဒၶိပါဒ္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္းလမ္းေကာင္းမ်ားမွာ – သမၼာမဂၢင္ ၈-ပါး ျဖစ္သည့္
(၁) သမၼာဒိ႒ိမဂၢင္
(၂) သမၼာသကၤပၸမဂၢင္
(၃) သမၼာ ဝါစာမဂၢင္
(၄) သမၼာကမၼႏၲမဂၢင္
(၅) သမၼာအာဇီဝမဂၢင္
(၆) သမၼာဝါယာမမဂၢင္
(၇) သမၼာသတိမဂၢင္
(၈) သမၼာသမာဓိမဂၢင္ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၁၉၉၄-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ေလာကီနယ္တြင္ ခက္ခဲေသာ အလုပ္ကိစၥကို စ်ာန္ဝင္စား၍ လုပ္မွ ၿပီးေျမာက္သည္ဟု ဆိုၾကရာ မည္သည့္စ်ာန္မ်ား ျဖစ္သည္ကို ခြဲျခားျပ၍၊ ဒုဂၢတိဘံုဌာနသို႔ ေရာက္ေစေသာ လမ္းေၾကာင္းကိုလည္း တရားကိုယ္ႏွင့္တကြ ေျဖဆိုပါ။
ေလာကီနယ္တြင္ ခက္ခဲေသာ အလုပ္ကိစၥကို စ်ာန္ဝင္စား၍ လုပ္မွ ၿပီးေျမာက္သည္ဟု ဆိုၾကရာ ကုသိုလ္၊ အကုသို္လ္စ်ာန္မ်ား၏ အစိတ္အဂၤါမ်ားျဖစ္ေသာ –
(၁) ဝိတက္စ်ာနင္
(၂) ဝိစာရစ်ာနင္
(၃) ပီတိစ်ာနင္
(၄) ဧကဂၢတာစ်ာနင္
(၅) ေသာမနႆစ်ာနင္
(၆) ေဒါမနႆစ်ာနင္
(၇) ဥေပကၡာစ်ာနင္ ဟူေသာ ကုသိုလ္ အကုသိုလ္ စ်ာနင္တရား ၇-ပါးတို႔ျဖင့္ ဒုဂၢတိဘံုဌာနသို႔ ေရာက္ေစေသာ လမ္းေၾကာင္းမ်ားမွာ –
မိစၧာမဂၢင္ ၄-ပါးတို႔ျဖစ္ပါသည္။

၎တို႔ကို တရားကိုယ္ႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပရေသာ္-
မိစၧာမဂၢင္ ၄-ပါး တရားကိုယ္
(၁) မိစၧာဒိ႒ိမဂၢင္ = ေလာဘမူဒိ႒ိရတသမၸယုတ္စိတ္ ၄-ပါး၌ယွဥ္ေသာ ဒိ႒ိေစတသိက္
(၂) မိစၧာသကၤပၸမဂၢင္ = အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါ း၌ယွဥ္ေသာ ဝိတက္ေစတသိက္
(၃) မိစၧာဝါယာမမဂၢင္ = အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါးယွဥ္ေသာ ဝီရိယေစတသိက္
(၄) မိစၧာသမာဓိမဂၢင္ = ဝိစိကိစၧာသမၸယုတ္စိတ္ၾကဥ္ေသာ အကုသိုလ္စိတ္ ၁၁-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဧကဂၢတာေစတသိက္တို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

၂။ ေပ်ာ္ရႊင္မႈကိစၥမ်ား၌သာ ဇြဲေကာင္းသူ၏ လံု႔လဝီရိယသည္ ဝီရိယဒၶိပါဒ္ ထိုက္မထိုက္ ရွင္းျပေျဖဆို၍ မဂၢင္မထုိက္ေသာ ေဗာဇၩင္မ်ားကိုလည္း ေဖာ္ျပပါ။
ေပ်ာ္ရႊင္မႈကိစၥမ်ား၌သာ ဇြဲေကာင္းသူ၏ လံု႔လဝီရိယသည္ ဝီရိယဒၶိပါဒ္ မထိုက္ပါ။ ရွင္းလင္ေျဖဆိုျပရေသာ္-
ဣဒၶိပါဒ္ဟူသည္ = ၿပီးစီးထေျမာက္ေသာစ်ာန္ ၊ မဂ္ ၊ ဖိုလ္ အက်ဳိးတို႔၏ အေျခခံ အေၾကာင္းတရားမ်ားကို ေခၚဆိုျခင္း ျဖစ္၏၊ သိျဖစ္၍-
ဝီရိယိဒၶိပါဒ္အရ – စ်ာန္ ၊ မဂ္၊ ဖိုလ္ရရန္ ႀကိဳးစားအားထုတ္ေနသူတို႔၏ ကုသိုလ္ စိတ္ ၂၁-ပါး ႏွင့္ယွဥ္ေသာ ဝီရိယကိုသာ ေကာက္ယူရမည္ျဖစ္ပါသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ ေပ်ာ္ရႊင္မႈကိစၥမ်ား၌သာ ဇြဲေကာင္းသူ၏ လံု႔လဝီရိယသည္ – အကုသိုလ္စိတ္၌ ယွဥ္ေသာ ဝီရိယသာျဖစ္၍ ဝီရိယိဒိၶပါဒ္ မထိုက္ႏိုင္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။

မဂၢင္မထိုက္ေသာ ေဗာဇၩင္တရားမ်ားမွာ –
(၁) ပီတိသေမၺာဇၩင္
(၂) ပႆဒၶိသေမၺာဇၩင္
(၃) ဥေပကၡာသေမၺာဇၩင္ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ သတၱဝါတို႔အား သံသရာဝဋ္အတြင္းမွ မလြတ္ႏိုင္ေအာင္ လႊမ္းမိုးႏွစ္ျမဳပ္တတ္ေသာ တရားစုကို တရားကုိယ္ႏွင့္ ယွဥ္တြဲျပ၍ သံသရာခရီးအစမွ လိုက္ပါလာၿပီး ေနာက္ဆံုးမဂ္ျဖင္ပယ္ခ်မွ ကြာေသာ အႏုသယဓာတ္မ်ားကိုလည္း ထုတ္ျပပါ။
သတၱဝါတို႔အား သံသရာဝဋ္အတြင္းမွ မလြတ္ႏိုင္ေအာင္ လႊမ္းမိုးႏွစ္ျမဳပ္တတ္ေသာ တရားစုမွာ – ၾသဃတရား ၄-ပါး တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။
၎တို႔ကို တရားကုိယ္ႏွင့္ ယွဥ္တြဲျပရေသာ္-
ၾသဃတရား ၄-ပါး တရားကိုယ္
(၁) ကာေမာဃ = ေလာဘမူစိတ္ ၈-ပါး၌ယွဥ္ေသာ ေလာဘေစတသိက္၊
(၂) ဘေဝါဃ = ေလာဘမူစိတ္ ဒိ႒ိဂတဝိပၸယုတ္စိတ္ ၄-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ေလာဘေစတသိက္
(၃) ဒိေ႒ာဃ = ေလာဘမူ ဒိ႒ိဂတသမၸယုတ္စိတ္ ၄-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဒိ႒ိေစတသိက္
(၄) အဝိေဇၨာဃ = အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ေမာဟေစတသိက္ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

သံသရာခရီးအစမွ လိုက္ပါလာၿပီး ေနာက္ဆံုးမဂ္ျဖင့္ ပယ္ခ်မွ ကြာက်ေသာ အႏုသယဓာတ္မ်ားမွာ –
(၁) ကာမရာဂါႏုသယ (၂) ဘဝရာဂါႏုသယ (၃) ပဋိဃာႏုသယ (၄) မာနႏုသယ (၅) ဒိ႒ာႏုသယ (၆) ဝိစိကိစၧာႏုသယ
(၇) အဝိဇၨာႏုသယ ဟူေသာ အႏုသယ ၇-ပါး တို႔ျဖစ္ၿပီး
ယင္းတို႔အနက္မွ ေနာက္ဆံုးမဂ္ (အရဟတၱမဂ္) ျဖင့္ ပယ္ခ်မွ ကြာက်ေသာ အႏုသယဓာတ္မ်ားမွာ-
(၁) ဘဝရာဂါႏုသယ (၂) မာနာႏုသယ (၃) အဝိဇၨာႏုသယ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၁၉၉၅-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ပရမတ္အစစ္ ဓာတ္အႏွစ္ ဟူေသာစကားအရ ကိုယ္စီကိုယ္င ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာရွိၾကေသာ ပရမတ္အစစ္တရားတို႔ကို ေကာက္ျပ၍ မတူမတန္ မာနထန္သူ၏ သႏၲာန္၌ သံေယာဇဥ္ ရွိႏိုင္မရွိႏိုင္ကိုလည္း ရွင္းလင္းေျဖဆိုပါ။
ပရမတ္အစစ္ ဓာတ္အႏွစ္ ဟူေသာစကားအရ ကိုယ္စီကိုယ္င ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာရွိၾကေသာ ပရမတ္အစစ္တရားတို႔မွာ –
စိတ္ = ၁-ပါး
ေစတသိက္ = ၅၂-ပါး
နိပၹႏၷ႐ုပ္ = ၁၈-ပါး
နိဗၺာန္ = ၁-ပါး


ေပါင္း = ၇၂-ပါး ဟူေသာ ဝတၳဳဓမၼ ပရမတၳဓမၼတရားတို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

မတူမတန္ မာနထန္သူ၏ သႏၲာန္၌ သံေယာဇဥ္ ရွိႏိုင္ပါသည္။
ရွင္းလင္းေျဖဆိုရေသာ္ – သုတၱန္နည္း၊ အဘိဓမၼာနည္း ၂-မ်ဳိးစလံုး၌ ေဟာၾကားထားေသာ သံေယာဇဥ္ ၁၀-ပါး တြင္ မာနသံေယာဇဥ္ (တရားကုိယ္ = ေလာဘမူ ဒိ႒ိဂတ ဝိပၸယုတ္ စိတ္ ၄-ပါးႏွင့္ ယွဥ္ေသာ မာနေစတသိက္) ပါဝင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မတူမတန္ မာနထန္သူ၏ သႏၲာန္၌ မာနသံေယာဇဥ္ ရွိႏိုင္ပါသည္။

၂။ မိန္းမေကာင္းတို႔ဣေျႏၵ ေရႊေပးလို႔မရ ဟူ၍ ျမန္မာဓေလ့စကားပံုရွိရာ အဘိဓမၼာနည္းအရ ပုထုဇဥ္ မိန္းကေလး၌ ရႏုိင္ေသာ ဣေျႏၵတို႔ကို (က) ႐ုပ္ဣေျႏၵ (ခ) နာဣေျႏၵ (ဂ) ႐ုပ္နာမ္ဣေျႏၵ အားျဖင့္ အသီးသီး ခြဲျခားျပပါ။
မိန္းမေကာင္းတို႔ဣေျႏၵ ေရႊေပးလို႔မရ ဟူ၍ ျမန္မာဓေလ့စကားပံုရွိရာ အဘိဓမၼာနည္းအရ ပုထုဇဥ္ မိန္းကေလး၌ ရႏုိင္ေသာ ဣေျႏၵတို႔မွာ
(က) ႐ုပ္ဣေျႏၵအားျဖင့္္
(၁) စကၡဳေျႏၵ
(၂) ေသာတိေျႏၵ
(၃) ဃာနိေျႏၵ
(၄) ဇိဝွိေျႏၵ
(၅) ကာယေျႏၵ
(၆) ဣတိၳေျႏၵ ဟူေသာ ၆-ပါး

(ခ) နာမ္ဣေျႏၵ အားျဖင့္
(၁) မနိေျႏၵ
(၂) သုခိေျႏၵ
(၃) ဒုကၡိေျႏၵ
(၄) ေသာမနႆိေျႏၵ
(၅) ေဒါနႆိေျႏၵ
(၆) ဥေပကၡိေျႏၵ
(၇) သိဒၶိေျႏၵ
(၈) ဝီရိယိေျႏၵ
(၉) သတိေျႏၵ
(၁၀) သမာဓိေျႏၵ
(၁၁) ပညိေျႏၵ ဟူေသာ ၁၁-ပါး

(ဂ) ႐ုပ္ ၊ နာမ္ ဣေျႏၵ အားျဖင့္ – ဇီဝိတိေျႏၵ ၁-ပါး
စုစုေပါင္း ဣေျႏၵ ၁၈-ပါး တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတြက္ လံု႔လျပဳရမည့္ လမ္းေလးသြယ္ကို ေျဖဆို၍ အဘိဓမၼာပညာရွင္တို႔ ေျဖဆိုေနေသာ စာေမးပြဲအဆင့္ဆင့္၌ ဗိုလ္စြဲလိုလွ်င္ မည္သည့္တရားမ်ားႏွင့္ ျပည့္စံုေအာင္ ျပဳလုပ္ရမည္ကိုလည္း အဘိဓမၼာပညာရွင္ပီပီ ေျဖဆိုပါ။
ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတြက္ လံု႔လျပဳရမည့္ လမ္းေလးသြယ္မွာ –
(၁) ျဖစ္ၿပီးေသာ အကုသိုလ္တရား (ဒုစ႐ုိက္အေဟာင္း) တို႔ကို ပယ္ေဖ်ာက္ႏိုင္ျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၂) မျဖစ္ေသးေသာ အကုသိုလ္တရား (ဒုစ႐ုိက္အသစ္)တို႔ကို မျဖစ္ေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၃) မျဖစ္ေသးေသာ ကုသိုလ္တရား (ကုသိုလ္အသစ္) တို႔ကို ျဖစ္ထြန္းေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၄) ျဖစ္ၿပီးေသာ ကုသိုလ္တရား (ကုသိုလ္အေဟာင္း) တို႔ကို္ ခိုင္ခန္႔ တိုးပြားျမဲေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း ဟူေသာ သမၼပၸဓာန္ (ဝီရိယ) တရား ၄-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

အဘိဓမၼာ ပညာရွင္တို႔ ေျပာဆိုေနေသာ စာေမးပြဲ အဆင့္ဆင့္၌ ဗိုလ္စြဲလိုလွ်င္ –
(၁) သဒၶါဗိုလ္
(၂) ဝီရိယဗိုလ္
(၃) သတိဗိုလ္
(၄) သမာဓိဗိုလ္
(၅) ပညာဗိုလ္ ဟူေသာ ဗိုလ္တရားငါးပါး တို႔ႏွင့္ ျပည့္စံုေအာင္ ျပဳလုပ္ရမည္ ျဖစ္ပါသည္။

၄။ နိဗၺာန္ကို ခႏၶာဖြဲ႕ရျခင္းအေၾကာင္းတို႔ကို ေရး၍ မဂ္စိတ္၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈-ပါး ႏွင့္ ဖိုလ္စိတ္၌ ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈-ပါး တို႔၏ ထူးျခားခ်က္ ကိုလည္း ေဖာ္ျပပါ။
နိဗၺာန္ကို ခႏၶာမဖြဲ႕ျခင္းအေၾကာင္းမွာ – နိဗၺာန္သည္ …
(က) အတိတ္၊ ပစၥပၸဳန္၊ အနာဂတ္ကာလ ၃ပါးမွ အလြတ္ျဖစ္ေသာ ကာလဝိမုတ္ တရားျဖစ္၏။
(ခ) အဇၩတၱ၊ ဗဟိဒၶဟု ႏွစ္မ်ဳိး မကြဲျပား၊ ဗဟိဒၶသာ ျဖစ္၏။
(ဂ) ဟီန၊ ပဏီတဟု ႏွစ္မ်ဳိး မကြဲျပား၊ ပဏီတသာ ျဖစ္၏။
(ဃ) ၾသဠာရိကိ၊ သုခုမဟု ႏွစ္မ်ဳိး မကြဲျပား၊ သုခုမသာ ျဖစ္၏။
(င) ဒူေရ၊ သႏၲိေကဟု ႏွစ္မ်ဳိး မကြဲျပား၊ ဒူေရသာ ျဖစ္၏။

ခႏၶာဖြဲ႕သည္ ဆိုရမွာ – အတိတ္စသည္ ၁၁ပါး အျပားရွိေသာ ႐ုပ္အစရွိေသာ တရားတို႔ကိုသာ ဉာဏ္ျဖင့္ တစ္ေပါင္းတည္း ျပဳၿပီး ခႏၶာဖြဲ႕ျခင္း ျဖစသည္။
နိဗၺာန္ကား – အထက္၌ ေဖာ္ျပထားသည့္အတိုင္း အတိတ္စသည္ ၁၁ပါး အျပား မရွိျခင္းေၾကာင့္ နိဗၺာန္ကို ခႏၶာဖဲြ႕၍ မရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

မဂ္စိတ္၌ ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈ပါးႏွင့္ ဖိုလ္စိတ္၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈ပါး ၏ ထူးျခားခ်က္မွာ –
မဂ္စိတ္၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈ပါးသည္ – မဂၢသစၥာ ထုိက္၏။
ဖိုလ္စိတ္၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈ပါးသည္ မဂၢသစၥာမထိုက္၊ သစၥဝိမုတ္ ျဖစ္၏။

၁၉၉၆-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ကိေလသာ မမည္ေသာ အကုသိုလ္တရားတို႔ကို ေကာက္ျပ၍ မဂၢင္တရားတို႔သည္ သတၱဝါတို႔ကို အပါယ္သို႔လည္း ပို႔ေဆာင္ႏိုင္သည္ ဟူေသာ စကား မွန္၊ မမွန္ စိစစ္ျပပါ။
ကိေလသာ မမည္ေသာ အကုသိုလ္တရားမ်ားမွာ –
(၁) ဣႆာ
(၂) မစၧရိယ
(၃) ကုကၠဳစၥ
(၄) မိဒၶတရားတို႔ ျဖစ္ပါသည္။

မဂၢင္တရားတို႔သည္ သတၱဝါတို႔ကို အပါယ္သို႔လည္း ပို႔ေဆာင္ႏိုင္သည္ ဟူေသာ စကား မွန္ပါသည္။ စိစစ္ျပရေသာ္ –
မဂၢင္တရားဟူသည္ – သုဂတိဘံု ၊ ဒုဂၢတိဘံု ၊ နိဗၺာန္ဘံု ပို႔ေဆာင္ႏိုင္ေသာ လမ္းေၾကာင္း ျဖစ္သည့္ မဂၢ မည္ေသာ တရားအေပါင္း၏ အစိတ္အပိုင္း တို႔ကို ေခၚ၏။

မဂၢင္တရား ၁၂-ပါးအနက္ သမၼာဒိ႒ိ စေသာ မဂၢင္ ၈-ပါးတို႔က သုဂတိဘံု ႏွင့္ နိဗၺာန္သို႔ ပို႔ေဆာင္ႏိုင္္ၿပီး မိစၧာမဂၢင္ ၄-ပါးျဖစ္ေသာ
(၁) မိစၧာဒိ႒ိမဂၢင္ – ေလာဘမူ ဒိ႒ိဂတသမၸယုတ္စိတ္ ၄-ပါး၌ ယွဥ္ေသာဒိ႒ိ
(၂) မိစၧာသကၤပၸမဂၢင္ – အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဝိတက္
(၃) မိစၧာဝါယာမမဂၢင္ – အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဝီရိယ
(၄) မိစၧာသမဓိမဂၢင္ – ဝိစိကိစၧာသမၸယုတ္စိတ္ ၾကဥ္ေသာ အကုသိုလ္စိတ္ ၁၁-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဧကဂၢတာ
တို႔သည္ သတၱဝါတို႔ကို အပါယ္-ဒုဂၢတိဘံုဘဝသို႔ ပို႔ေဆာင္ႏိုင္ေပသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ မဂၢင္တရားတို႔သည္ သတၱဝါတို႔ကို အပါယ္သို႔လည္း ပို႔ေဆာင္ႏိုင္သည္ ဟူေသာစကား မွန္ကုန္ပါသည္။

၂။ စ်ာန္ ၊ မဂ္၊ ဖိုလ္ ရဖို႔ရန္ အေျခခံနည္းလမ္းေကာင္းတို႔ကို ေရး၍ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း နည္းလမ္းေကာင္းမ်ားကိုလည္း ညြန္ျပပါ။
စ်ာန္ ၊ မဂ္၊ ဖိုလ္ ရဖို႔ရန္ အေျခခံနည္းလမ္းေကာင္းတို႔မွာ –
(၁) ဆႏၵိဒၶိပါဒ္
(၂) ဝီရိယဒိၶပါဒ္
(၃) စိတၱိဒၶိပါဒ္ ႏွင့္
(၄) ဝီမံသိဒၶိပါဒ္ ဟူေသာ ဣဒၶိပါဒ္ ၄-ပါး တို႔ ျဖစ္ပါသည္။

နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း နည္းလမ္းေကာင္းတို႔မွာ – ၁၉၉၄ ခုႏွစ္၊ နံပါတ္-၃ အေျဖကို ၾကည့္ပါ။

၃။ ေအာက္ပါတို႔ကို ခြဲျခားေျဖဆိုပါ။
(က) ေသကၡပုဂၢဳိလ္မ်ားႏွင့္သာ သက္ဆုိင္ေသာ ဣေျႏၵ
(ခ) အေသကၡပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္သာ သက္ဆုိင္ေသာ ဣေျႏၵ
ေသကၡပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္သာ သက္ဆုိင္ေသာ ဣေျႏၵမွာ –
(၁) အနညာတညႆာမိတိေျႏၵ = သာတာပတၳိမဂ္ခဏ၌ ယွဥ္ေသာပညာ၊
(၂) အညိေျႏၵ = အထက္မဂ္-၃၊ ေအာက္ဖိုလ္ ၃-၌ ယွဥ္ေသာ ပညာ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

အေသကၡပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္သာ သက္ဆုိင္ေသာ ဣေျႏၵမွာ –
(၁) အညာတာဝိေျႏၵ = အရဟတၱဖိုလ္၌ ယွဥ္ေသာပညာ ျဖစ္ပါသည္။

၁၉၉၇-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ သမုစၥည္းပိုင္း၌ ျပဆုိအပ္ေသာ ၇၂-ပါးေသာ တရားတို႔ကို ေရတြက္ျပ၍ မေကာင္းမႈ ဒုစ႐ိုက္ လြန္က်ဴးရန္ တြန္းအားေပးေသာ အေၾကာင္းတရားမ်ားကိုလည္း တရားကုိယ္ႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပပါ။
သမုစၥည္းပိုင္း၌ ျပဆုိအပ္ေသာ ၇၂-ပါးေသာ တရားတို႔မွာ –
စိတ္ = ၁-ပါး
ေစတသိက္ = ၅၂-ပါး
နိပၹႏၷ႐ုပ္ = ၁၈-ပါး
နိဗၺာန္ = ၁-ပါး


ေပါင္း = ၇၂-ပါး ဟူေသာ ဝတၳဳဓမၼတရားတို႔ ျဖစ္ပါသည္။

မေကာင္းမႈဒုစ႐ိုက္ လြန္က်ဴးရန္ တြန္းအားေပးေသာ အေၾကာင္းတရားမ်ားမွာ –
အကုသိုလ္ဟိတ္ ၃-ပါး တရားကိုယ္
(၁) ေလာဘဟိတ္ = ေလာဘ
(၂) ေဒါသဟိတ္ = ေဒါသ
(၃) ေမာဟဟိတ္ = ေမာဟ

၂။ ကာမဘံုသားသတၱဝါမ်ား၏ ဘဝကို မလႈပ္ရွားႏိုင္ေအာင္ ခ်ည္ေႏွာင္ထားေသာ သံေယာဇဥ္ႀကိဳး ၅-မ်ဳိးကိုေဖာ္ျပ၍၊ သူခိုးဓာျပတို႔၌ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိေသာ ဗလစြမ္းအားတို႔ကိုလည္း တရားကုိယ္ႏွင့္တကြ ေရးခဲ့ပါ။
ကာမဘံုသားသတၱဝါမ်ား၏ ဘဝကို မလႈပ္ရွားႏိုင္ေအာင္ ခ်ည္ေႏွာင္ထားေသာ သံေယာဇဥ္ႀကိဳး ၅-မ်ဳိးမွာ –
(၁) ကာမရာဂသံေယာဇဥ္
(၂) ပဋိဃသံေယာဇဥ္
(၃) ဒိ႒ိသံေယာဇဥ္
(၄) သီလဗၺတပရာမာသသံေယာဇဥ္
(၅) ဝိစိကိစၧာသံေယာဇဥ္ ဟူေသာ ၾသရမာၻဂိယသံေသာဇဥ္ ၅-ပါး တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

သူခိုးဓာျပတို႔၌ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိေသာ ဗလစြမ္းအားတို႔ကိုလည္း တရားကုိယ္ႏွင့္တကြ ေရးျပရေသာ္ –
(၁) ဝီရိယဗိုလ္ = အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဝီရိယေစတသိက္
(၂) သမာဓိဗုိလ္ = ဝိစိကိစၧာၾကဥ္ အကုသိုလ္စိတ္ ၁၁-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဧကဂၢတာ ေစတသိက္
(၃) အဟိရိကဗုိလ္ = အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး ၌ ယွဥ္ေသာ အဟိရိကေစတသိက္
(၄) အေနာတၱပၸဗိုလ္ = အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ အေနာတၱပၸေစတသိက္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၃။ ဒုစ႐ုိက္သမားတစ္ဦး၏ ဒုစ႐ိုက္လုပ္ငန္းအေပၚ၌ စိတ္စူးစိုက္ေနစဥ္ ၿငိမ္သက္ တည္ၾကည္မႈကို သမာဓိ ဟုေခၚႏိုင္၊ မေခၚႏိုင္ တရားကိုယ္ေထာက္၍ ဆံုးျဖတ္ၿပီးလွ်င္ စ်ာန္ရအရိယာ ပုဂၢဳိလ္မ်ားမျဖစ္ႏိုင္ေသာ ေဗာဓိပကၡိယတရားမ်ားကိုလည္း ထင္ရွားေပၚလြင္ေအာင္ ေဖာ္ျပပါ။
ေကာင္းေသာကုသိုလ္အာ႐ံု၌ျဖစ္ေစ၊ မေကာင္းေသာကုသိုလ္အာ႐ံု၌ျဖစ္ေစ စိတ္စူးစိုက္ေနမႈကို စ်ာန္ဟု ေခၚ၍၊ ထိုသို႔ စူးစိုက္ေနစဥ္ ၿငိမ္သက္ တည္ၾကည္မႈသည္ သမာဓိ ေခၚ ဧကဂၢတာ စ်ာန္အဂၤါ၏ သေဘာသတၱိေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။
တရားကိုယ္အားျဖင့္ – ေဒြပၪၥဝိညာဥ္ ၁၀-ၾကဥ္ေသာ စိတ္ ၇၉-ပါး ၌ယွဥ္သည့္ ဧကဂၢတာေစတသိက္သည္ စ်ာနင္ကိစၥ တပ္ပါသည္။

ဒုစ႐ိုက္သမားတစ္ဦး၏ ဒုစ႐ိုက္လုပ္ငန္းအေပၚ၌ စိတ္စူးစိုက္ေနစဥ္ အကုသိုလ္စ်ာန္ ျဖစ္၍၊ ထိုအခိုက္ ၿငိမ္သက္တည္ၾကည္မႈ အကုသိုလ္စိတ္ ၁၂-ပါး၌ယွဥ္ေသာ ဧကဂၢတာေစတသိက္ သည္ စ်ာန္အဂၤါထိုက္ေသာေၾကာင့္ သမာဓိ ဟုေခၚႏိုင္ပါသည္။
(က) စ်ာန္ရ ေအာက္ေအာက္အရိယာပုရာပုဂၢိဳလ္မ်ား မျဖစ္ႏိုင္ေသာ ေဗာဓိပကၡိယတရားမ်ားမွာ –
မိမိတို႔ရရွိၿပီး ေအာက္ေအာက္ မဂ္၊ ဖိုလ္တရားတို႔ ရရွိျခင္း၏ အေျခခံ အေၾကာင္းတရားမ်ားျဖစ္သည့္
(၁) ဆႏၵိဒိၶပါဒ္
(၂) စိတၱိဒၶိပါဒ္
(၃) ဝီရိယဒၶိပါဒ္
(၄) ဝီမံသိဒၶိပါဒ္ ဟူေသာ ဣဒၶိပါဒ္ ၄-ပါး တို႔ ထပ္မံ ပြားမ်ားရန္ မလိုေသာေၾကာင့္ မျဖစ္ႏိုင္ပါ
(ခ) စ်ာန္ရ ရဟႏၲာပုဂၢိဳလ္ျဖစ္က အထက္ပါ ဣဒိၶပါဒ္ ၄-ပါး အျပင္ –
(၁) ျဖစ္ၿပီးေသာ အကုသိုလ္တရားတို႔ကို ပယ္ေဖ်ာက္ႏိုင္ျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၂) မျဖစ္ေသးေသာ အကုသိုလ္တရားတို႔ကို မျဖစ္ေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၃) မျဖစ္ေသးေသာ ကုသိုလ္တရားတို႔ကို ျဖစ္ထြန္းေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၄) ျဖစ္ၿပီးေသာ ကုသိုလ္တရားတို႔ကို ခိုင္ခံ့တိုးပြားေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
ဟူေသာ သမၼပၸဓာန္ ၄-ပါး တို႔လည္း မျဖစ္ႏိုင္ပါ။

၁၉၉၈-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ဒိ႒ိေစတသိက္တစ္ပါးတည္းကိုပင္ သီလဗၺတပရာမာသ စေသာ အမည္အသီးသီးျဖင့္ ဆိုရျခင္းအေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပ၍၊ ေအာက္ပါတရားတို႔၏ သ႐ုပ္ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
(က) နိဗၺာန္ရေရးကို တားျမစ္ပိတ္ပင္တတ္ေသာတရား
(ခ) နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္းတရား
ဒိ႒ိေစတသိက္တစ္ပါးတည္းကိုပင္ သီလဗၺတပရာမာသ စေသာ အမည္အသီးသီးျဖင့္ ဆိုရျခင္းအေၾကာင္းမွာ –
(၁) သီလဗၺတပရာမာသဒိ႒ိသည္ = ႏြား၊ ေခြးတို႔၏ အေလ့အက်င့္ျဖင့္ ကိေလသာမွ စင္ၾကယ္ကာ သံသရာမွ လြတ္ေျမာက္ လြယ္၏ ဟုယူ၏။
(၂) ဣဒံသစၥာဘိနိေဝသဒိ႒သည္ = ဤငါ၏အယူသာ အမွန္၊ က်န္အယူေတြ အမွားခ်ည္းဟု စြဲျမဲစြာ ယူ၏။
(၃) အတၱဝါဒုပါဒါန္ဒိ႒ိသည္ = အတၱရွိ၏ဟု ယူ၏။
ဤသို႔ စြဲယူပံုအျခင္းအရာ ကြဲျပားေသာေၾကာင့္ တရားကုိယ္အားျဖင့္ ဒိ႒ိေစတသိက္ တစ္ခုတည္းကိုပင္ သီလဗၺတရာမာသ စသည္ျဖင့္ အမည္အသီးသီး တပ္၍ ဆိုျခင္း ျဖစ္ေပသည္။

(က) နိဗၺာန္ရေရးကို တားျမစ္ပိတ္ပင္တတ္ေသာ တရားတို႔မွာ – (၁၉၉၃ ၊ နံပါတ္ -၁)
(ခ) နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္းတရားတို႔မွာ – (၁၉၉၃ နံပါတ္ -၃)

၂။ ပုထုဇဥ္ႏွင့္ မသက္ဆိုင္ေသာ ဣေျႏၵမ်ားကို တရားကုိယ္ႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပ၍၊ သတိမမူ ဂူမျမင္ သတိမူလွ်င္ ျမဴကိုပင္ ျမင္သည္ ဟူေသာ ဆို႐ိုးစကားႏွင့္အညီ သတိေကာင္းေစရန္ အားထုတ္ရမည့္ တရားမ်ားကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
ပုထုဇဥ္ႏွင့္ မသက္ဆိုင္ေသာ ဣေျႏၵမ်ားကို တရားကုိယ္ႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပရေသာ္ – (၁၉၉၃ နံပါတ္-၂)

သတိမူလွ်င္ ျမဴကိုပင္ ျမင္သည္ ဟူေသာ ဆို႐ိုးစကားႏွင့္အညီ သတိေကာင္းေစရန္ အားထုတ္ရမည့္ တရားမ်ားမွာ –
(၁) ကာယာႏုပႆနာသတိပ႒ာန္
(၂) ေဝဒနာႏုပႆနာသတိပ႒ာန္
(၃) စိတၱာႏုပႆနာသတိပ႒ာန္
(၄) ဓမၼာႏုပႆနာသတိပ႒ာန္ ဟူေသာ သတိပ႒ာန္တရား ၄-ပါး တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ ဓာတ္ ၁၈-ပါး ျပားရျခင္းအေၾကာင္းကိုလည္း ေျဖဆို၍၊ သစၥာမဖြဲ႔သင့္ေသာ ပရမတၱတရားမ်ားကို ေဖာ္ျပပါ။
ဒြါရ ၆-ပါး၊ အာ႐ံု ၆-ပါး၊ ဝိညာဏ္ ၆-ပါး ျပားျခင္းေၾကာင့္ ဓာတ္ ၁၈-ပါး ျပားရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

သစၥာမဖြဲ႕သင့္ေသာ ပရမတၱတရာမ်ားမွာ = မဂ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၂၉-ပါးႏွင့္ ဖိုလ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၃၇-ပါးတို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

မဂ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၂၉-ပါးႏွင့္ ဖိုလ္စိတၱဳပၸါဒ္ ၃၇-ပါး ယူပံု – (၁၉၉၀ နံပါတ္ -၄)

၁၉၉၉-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ဆန္႔က်င္ဘက္ရန္ မ်ားကုိ မတုန္မလႈပ္ ေနာက္မဆုတ္ဘဲ ခိုင္ခိုင္ျမဲျမဲ ရပ္တည္ကာ တိုက္ဖ်က္ေခ်မႈန္း သုတ္သင္ႏိုင္ရန္ မည္သည့္တရားမ်ားကု ေဆာင္ထားရမည္ကို ေရး၍၊ ၎တရားတို႔၏ အဓိပၸာယ္ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
ဆန္႔က်င္ဘက္ရန္ မ်ားကုိ မတုန္မလႈပ္ ေနာက္မဆုတ္ဘဲ ခိုင္ခိုင္ျမဲျမဲ ရပ္တည္ကာ တိုက္ဖ်က္ေခ်မႈန္း သုတ္သင္ႏိုင္ရန္ –
သဒၶါဗိုလ္ ၊ ဝီရိယဗိုလ္ ၊ သတိဗိုလ္ ၊ သမာဓိဗိုလ္ ၊ ပညာဗုိလ္ ဟူေသာ ဗိုလ္ ၅-ပါး တို႔ကို ေဆာင္ထားရပါမည္။

(၁) သဒၶါဗိုလ္ = ရတနာသံုးပါး၊ ကံ၊ ကံ ၏ အက်ဳိးတို႔၌ ယံုၾကည္ျခင္း သဒၶါတရား စြမ္းအင္
(၂) ဝီရိယဗိုလ္ = ဒါန ၊ သီလ ၊ ဘာဝနာကုသိုလ္တရား၌ ႀကိဳးစားအားထုတ္ႏိုင္ျခင္း ဝီရိယ စြမ္းအင္၊
(၃) သတိဗိုလ္ = ဒါန ၊ သီလ ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ္တရားတို႔၌ ခိုင္ျမဲေသာ ေအာက္ေမ့ျခင္း၊ သတိစြမ္းအင္
(၄) သမာဓိဗုိလ္ = ဒါန ၊ သီလ ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ္တရားတို႔၌ စိတ္ကို တည္တံ့ ခုိင္ျမဲစြာထားျခင္း သမာဓိစြမ္းအင္
(၅) ပညာဗိုလ္ = ေလာကီ၊ ေလာကုတၱရာတရား အလံုးစံုတို႔၌ မွန္ကန္စြာ ထိုးထြင္းသိျမင္ႏိုင္ျခင္း ပညာစြမ္းအင္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၂။ သတၱဝါတို႔အား ေကာင္းမႈ၊ မေကာင္းမႈကံ တို႔ကို က်ဴးလြန္မိေအာင္ အားေပးလႈံေဆာ္တတ္ေသာအေၾကာင္း (ဟိတ္တရား) တို႔ကို ထုတ္ျပ၍၊ ေအာက္ပါတို႔၏ တရားကိုယ္မ်ားကိုလည္းေကာက္ျပပါ။ (က) အနညာတညႆာမိတိေျႏၵ (ခ) အညာတာဝိေျႏၵ
(၁၉၉၀ နံပါတ္ – ၃)

၃။ ၾကံတိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေျမာက္ရန္အတြက္ အႀကီးအမွဴဳး ဦးစီးေခါင္းေဆာင္ျဖစ္ေသာ တရားမ်ားကို ေရးသားၿပီးလွ်င္ အာဟာရ မည္ေသာ တရားတို႔ကိုလည္း ေရးခဲ့ပါ။
ၾကံတိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေအာင္ ေဆာင္တိုင္းေျမာက္ရန္အတြက္ အႀကီးအမွဴဳး ဦးစီးေခါင္းေဆာင္ျဖစ္ေသာ တရားမ်ားမွာ-
(၁) ဆႏၵာဓိပတိ
(၂) စိတၱာဓိပတိ
(၃) ဝီရိယာဓိပတိ
(၄) ဝီမံသာဓိပတိ ဟူေသာ အဓိပတိတရား ၄-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

အာဟာရ မည္ေသာ တရားတို႔မွာ –
(၁) ကဗဠီကာရာဟာရာ
(၂) ဖႆာဟာရ
(၃) မေနာသေၪၥတနာဟာရ
(၄) ဝိညာဏာဟာရ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၀၀-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ပရမတ္အစ္ဓာတ္အႏွစ္ ဟူေသာ စကားအရ ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာရွိၾကေသာ ပရမတ္အစစ္တရားတို႔ကို ေကာက္ျပ၍၊ ကိေလသာ မမည္ေသာ အကုသိုလ္တရားမ်ားကိုလည္း ေဖာ္ျပပါ။
ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာရွိၾကေသာ ပရမတ္အစစ္တရားတုိ႔မွာ – (၁၉၉၅ ၊ နံပါတ္ -၁)
ကိေလသာ မမည္ေသာ အကုသိုလ္တရားမ်ားမွာ – (၁၉၉၆ ၊ နံပါတ္ -၁)

၂။ ေအာက္ပါတရားမ်ားကို ေကာက္ျပပါ။
(က) ဒုစ႐ုိက္သမားတို႔၏ လက္သံုးျဖစ္ေသာ မဂၢင္ေလးပါး
(ခ) ရွက္ေၾကာက္ကင္းျငား အၾကမ္းဖက္သမားမ်ား၏ စြမ္းအင္ႏွစ္မ်ဳိး
(က) ဒုစ႐ိုက္သမားတို႔၏ လက္သံုးျဖစ္ေသာ မဂၢင္ေလးပါးမွာ –
မိစၧာမဂၢင္ ၄-ပါးျဖစ္ေသာ မိစၧာဒိ႒ိမဂၢင္ ၊ မိစၧာသကၤပၸမဂၢင္ ၊ မိစၧာဝါယာမ ၊ မိစၧာသမာဓိမဂၢင္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

(ခ) ရွက္ေၾကာက္ကင္းျငား = အၾကမ္းဖက္သမားမ်ား၏ စြမ္းအင္ႏွစ္ပါးမွာ – အဟိရိကဗိုလ္ ၊ အေနာတၱပၸဗိုလ္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၃။ ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတြက္ လံု႔လျပဳရမည့္ နည္းလမ္းေလးသြယ္ကို ေျဖဆို၍၊ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း နည္းလမ္းေကာင္းမ်ားကို ေဖာ္ျပပါ။
ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတြက္ လံု႔လျပဳရမည့္ နည္းလမ္းေလးသြယ္မွာ-
(၁၉၉၅ နံပါတ္ -၃)

နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း နည္းလမ္းေကာင္းမ်ားမွာ- (၁၉၉၃ နံပါတ္ -၃)

၂၀၀၁-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ယခုေခတ္၌ မျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ေဆးလိပ္စြဲျခင္း ကြမ္းစြဲျခင္း တို႔သည္ မည္သည့္ ဥပါဒါန္မ်ဳိးျဖစ္သည္ကို ေရး၍၊ ေယာဂီပုဂၢိဳလ္တို႔သႏၲာန္၌ စ်ာန္တရားမ်ားျဖစ္ေပၚခြင့္မရေအာင္ တားဆီးပိတ္ပင္တတ္ေသာ ကိေလသာမ်ားကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
မျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ေဆးလိပ္စြဲျခင္း၊ ကြမ္းစြဲျခင္း တို႔သည္ – ကာမုပါဒါန္ ျဖစ္ပါသည္။
စ်ာန္တရားမ်ား ျဖစ္ေပၚခြင့္မရေအာင္ တားဆီးပိတ္ပင္တတ္ေသာ ကိေလသာမ်ားမွာ –
ကိေလသာ ၁၀-ပါး မွ နီဝရဏထိုက္ေသာတရားမ်ား ျဖစ္ပါသည္။

၎တို႔မွာ – (၁) ေလာဘကိေလသာ
(၂) ေဒါသကိေလသာ
(၃) ထိနကိေလသာ
(၄) ဥဒၶစၥကိေလသာ
(၅) ဝိစိကိစၧာကိေလသာ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၂။ ပုထုဇဥ္မိန္းကေလး၌ ရႏုိင္ေသာ ဣေျႏၵတို႔ကို (က) ႐ုပ္ဣေျႏၵ (ခ) နာမ္ဣေျႏၵ အားျဖင့္ ခြဲျခားျပပါ။
ပုထုဇဥ္မိန္းကေလး၌ ရႏိုင္ေသာ
(က) ႐ုပ္ဣေျႏၵမွာ – (၁) စကၡဳေျႏၵ
(၂) ေသာတိေျႏၵ
(၃) ဃာနိေျႏၵ
(၄) ဇိဝွိေျႏၵ
(၅) ကာယိေျႏၵ
(၆) ဣတၳိေျႏၵ
(၇) ႐ုပ္ဇီဝိတိေျႏၵ
(ခ) နာမ္ဣေျႏၵ (၁) နာမ္ဇီဝိတိေျႏၵ
(၂) မနိေျႏၵ
(၃) သုခိေျႏၵ
(၄) ဒုကၡိေျႏၵ
(၅) ေသာမနႆိေျႏၵ
(၆) ေဒါမနႆိေျႏၵ
(၇) ဥေပကၡိေျႏၵ
(၈) သဒိၶေျႏၵ
(၉) ဝီရိယိေျႏၵ
(၁၀) သတိေျႏၵ
(၁၁) သမာဓိေျႏၵ
(၁၂) ပညိေျႏၵ တုိ႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ နိဗၺာန္ကို ခႏၶာမဖြဲ႕ျခင္းအေၾကာင္းတို႔ကိုေရး၍၊ မဂ္စိတ္၌ ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈-ပါးႏွင့္ ဖိုလ္စိတ္၌ ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈-ပါး တို႔၏ ထူးျခားခ်က္ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
(၁၉၉၅ နံပါတ္ ၄)

၂၀၀၂-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ လူသားအားလံုးတို႔သည္ အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ႐ုပ္နာမ္ ပရမတၳမွ်သာျဖစ္၍ ယင္းပရမတၳတို႔တြင္ မိမိဆိုင္ရာ လကၡဏာျဖင့္ အထည္ ကိုယ္ဝတၳဳ ရေကာင္းေသာ ႐ုပ္နာမ္ တို႔ကို ေရြးခ်ယ္စိစစ္ျပ၍၊ ဥပါဒါန္တို႔၏ အမည္ႏွင့္ တရားကိုယ္မ်ားကိုလည္း ယွဥ္တြဲျပပါ။
လူသားတို႔တြင္ အထည္ကိုယ္ဝတၳဳ ရေကာင္းေသာ ႐ုပ္နာမ္တို႔မွာ –
နိပၹႏၷ႐ုပ္ ၁၈-ပါး ဟူေသာ ႐ုပ္တရား ႏွင့္ စိတ္ ၁-ပါး၊ ေစတသိက္ ၅၂-ပါး ဟူေသာ နာမ္တရား ပရမတၳမ်ား ျဖစ္ပါသည္။

ဥပါဒါန္တို႔၏ အမည္ႏွင့္ တရားကိုယ္မ်ားကို ယွဥ္တြဲျပရေသာ္ –
ဥပါဒါန္အမည္ တရားကိုယ္
(၁) ကာမုပါဒါန္ ေလာဘ
(၂) ဒိ႒ဳပါဒါန္ ဒိ႒ိ
(၃) သီလဗၺတုပါဒါန္ ဒိ႒ိ
(၄) အတၱဝါဒုပါဒါန္ ဒိ႒ိ

၂။ (က) သုတၱန္နည္းမွာသာပါ၍ အဘိဓမၼာနည္း၌ မပါေသာ သံေယာဇဥ္ တရားကိုယ္။
(ခ) အဘိဓမၼာနည္းမွသာ၍ သုတၱန္နည္း၌ မပါေသာ သံေယာဇဥ္ တရားကုိယ္
(ဂ) ၂-နည္းလံုးမွာပါေသာ သံေယာဇဥ္တရားကိုယ္တို႔ကို အဘိဓမၼာပညာရွင္ပီပီ စိစစ္ျပပါ။
(က) သုတၱန္နည္းမွာသာ၍ အဘိဓမၼာနည္း၌မပါေသာ သံေယာဇဥ္တရားကိုယ္မွာ – ဥဒၶစၥ တရားကိုယ္ ျဖစ္ပါသည္။
(ခ) အဘိဓမၼာနည္းမွာသာပါ၍ သုတၱန္နည္း၌မပါေသာ သံေယာဇဥ္တရားကိုယ္မွာ – ဣႆာ၊ မစၧရိယ တရားကိုယ္ ျဖစ္ပါသည္။
(ဂ) ၂-နည္းလံုးမွာပါေသာ သံေယာဇဥ္ တရားကိုယ္မွာ –
ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ဒိ႒ိ၊ မာန၊ ဝိစိကိစၧာ ၊ ေမာဟ တရားကိုယ္တို႔ ျဖစ္ပါသည္။

၃။ ဘဝႀကီးငယ္သို႔ သြားေရာက္ေၾကာင္း ခရီးလမ္းျဖစ္သည့္္ မဂၢင္တရားစု၌ ဒုဂၢတိဘဝသို႔ လားေရာက္ေၾကာင္း ခရီးလမ္း ျဖစ္သည့္ တရားစုတို႔ကို ေရြးခ်ယ္ျပ၍၊ မဂၢင္မရအပ္ေသာ စိတ္တို႔ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
(၁၉၉၂ နံပါတ္ ၃)

၄။ ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတက္ လံု႔လျပဳရမည့္ နည္းလမ္းေလးသြယကို ေျဖဆို၍၊ သစၥာ ၄-ပါးကို (က) အေၾကာင္းသစၥာ (ခ) အက်ဳိးသစၥာ အားျဖင့္ ခြဲျခားျပပါ။
လံု႔လျပဳရမည့္ နည္းလမ္းေလးသြယ္မွာ (၁၉၉၅ နံပါတ္ ၃)

သစၥာ ၄-ပါးတို႔တြင္
(က) အေၾကာင္းသစၥာမွာ – သမုဒယသစၥာ ႏွင့္ မဂၢသစၥာ
(ခ) အက်ဳိးသစၥာမွာ – ဒုကၡသစၥာ ႏွင့္ နိေရာဓသစၥာ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၂၀၀၃-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ေယာဂီ ပုဂၢိဳလ္ တို႔သႏၲာန္၌ စ်ာန္းတရားမ်ား ျဖစ္ေပၚခြင့္မရေအာင္ တားဆီးပိတ္ပင္တတ္ေသာ ကိေလာသာမ်ားကို ေဖာ္ျပ၍ ဣေျႏၵရွိသည္ ဣေျႏၵမဲ့သည္ဟု ဆိုၾကရာ၌ ပုထုဇဥ္လူသားတစ္ဥိးသႏၲာန္၌ ရွိႏိုင္ေသာ ဣေျႏၵတုိ႔ကိုလည္း ေရတြက္ျပပါ။
စ်ာန္မရေအာင္ တားဆီးပိတ္ပင္တတ္ေသာ ကိေလသာမ်ား – (၂၀၀၁ နံပါတ္ ၁)

ပုထုဇဥ္လူသားတစ္ဦးသႏၲာန္၌ ရွိႏိုင္ေသာ ဣေျႏၵ တို႔မွာ –
(၁) စကၡဳေျႏၵ
(၂) ေသာတိေျႏၵ
(၃) ဃာနိေျႏၵ
(၄) ဇိဝွိေျႏၵ
(၅) ကာယိေျႏၵ
(၆) ဆိုင္ရာဘာဝိေျႏၵ
(၇) ဇီဝိတိေျႏၵ
(၈) မနိေျႏၵ
(၉) သုခိေျႏၵ
(၁၀) ဒုကၡိေျႏၵ
(၁၁) ေသာမနႆိေျႏၵ
(၁၂) ေဒါမနႆိေျႏၵ
(၁၃) ဥေပကၡိေျႏၵ
(၁၄) သဒၶိေျႏၵ
(၁၅) ဝီရိယိေျႏၵ
(၁၆) သတိေျႏၵ
(၁၇) သမာဓိေျႏၵ
(၁၈) ပညိေျႏၵ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၂။ သတိမမူ ဂူမျမင္ သတိမူေတာ့္ ျမဴကိုျမင္သည္ ဟူေသာ စကားအရ ျမဴႏွင့္တူေသာ အာ႐ံုမ်ားကို ျမင္ႏိုင္ရန္ အဘယ္တရားမ်ားကို ႏွလံုးသြင္းရမည္ကို ေျဖဆိုပါ။
(၁၉၉၈ နံပါတ္ ၂)

၃။ ဓာတ္(၁၈)ပါး ျပားရျခင္းအေၾကာင္းကို ေျဖဆို၍၊ ၎ဓာတ္ ၁၈-ပါးကိုလည္း (က) ႐ုပ္ဓာတ္ (ခ) နာမ္ဓာတ္ (ဂ) ႐ုပ္နာမ္ႏွစ္ပါးဆိုင္ေသာ ဓာတ္အားျဖင့္ ခြဲျခားျပခဲ့ပါ။
ဓာတ္ (၁၈)ပါး ျပားရျခင္းအေၾကာင္းမွာ – ဒြါရ ၆-ပါး ၊ အာ႐ံု ၆-ပါး ၊ ဝိညာဏ္ ၆-ပါးစီ ျပားျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။
၎ဓာတ္ ၁၈-ပါးကို ခြဲျခားျပရေသာ္
(က) ႐ုပ္ဓာတ္
၁. စကၡဳဓာတ္
၂. ေသာတဓာတ္
၃. ဃာနဓာတ္
၄. ဇိဝွါဓာတ္
၅. ကာယဓာတ္
၆. ႐ူပဓာတ္
၇. သဒၵဓာတ္
၈. ဂႏၶဓာတ္
၉. ရသဓာတ္
၁၀. ေဖာ႒ဗၺဓာတ္

(ခ) နာမ္ဓာတ္
၁. စကၡဳဝိညာဏ္ဓာတ္
၂. ေသာတဝိညာဏဓာတ္
၃. ဃာနဝိညာဏဓာတ္
၄. ဇိဝွါဝိညာဏဓာတ္
၅. ကာယဝိညာဏဓာတ္
၆. မေနာဓာတ္
၇. မေနာဝိညာဏဓာတ္
(ဂ) ႐ုပ္နာမ္ႏွစ္ပါးဆိုင္ေသာဓာတ္
၁. ဓမၼဓာတ္

၂၀၀၄-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ပရမတ္အစစ္ဓာတ္အႏွစ္ ဟူေသာစကားအရ ကိုယ္စီကိုယ္ငွ ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာရွိၾကေသာ ပရမတ္အစစ္တရားမ်ားကို ေရတြက္ျပ၍၊ စ်ာနင္ (၇)ပါး ကိုလည္း ကုသိုလ္၊ အကုသိုလ္၊ အဗ်ာကတစ်ာနင္အားျဖင့္္ ခြဲျခားျပပါ။
ပရမတ္အစစ္ တရားမ်ားမွာ ၁၉၉၅ နံပါတ္-၁
စ်ာနင္(၇)ပါးတို႔ကို ကုသိုလ္၊ အကုသိုလ္၊ အဗ်ာကတစ်ာနင္အားျဖင့္ ခြဲျခားျပရေသာ္ –
ကုသိုလ္စ်ာနင္
၁. ဝိတက္စ်ာနင္
၂. ဝိစာရစ်ာနင္
၃. ပီတိစ်ာနင္
၄. ဧကဂၢတာစ်ာနင္
၅. ေသာမနႆစ်ာနင္
၆. ဥေပကၡာစ်ာနင္

အကုသိုလ္စ်ာနင္
၁. ဝိတက္စ်ာနင္
၂. ဝိစာရစ်ာနင္
၃. ပီတိစ်ာနင္
၄. ဧကဂၢတာစ်ာနင္
၅. ေသာမနႆစ်ာနင္
၆. ေဒါမနႆစ်ာနင္
၇. ဥေပကၡာစ်ာနင္

အဗ်ာကတစ်ာနင္
၁. ဝိတက္စ်ာနင္
၂. ဝိစာရစ်ာနင္
၃. ပီတိစ်ာနင္
၄. ဧကဂၢတာစ်ာနင္
၅. ေသာမနႆစ်ာနင္
၆. ဥေပကၡာစ်ာနင္
ထိုစ်ာနင္တို႔သည္ ကုသိုလ္စိတ္၌ ယွဥ္ခိုက္ ကုသိုလ္စ်ာနင္၊ အကုသိုလ္စိတ္၌ ယွဥ္ခိုက္ အကုသိုလ္စ်ာနင္၊ အဗ်ာကတစိတ္၌ ယွဥ္ခိုက္ အဗ်ာကတစ်ာနင္ – ဟု ထိုက္သလို ျဖစ္ၾက၏ အထူးမွာ – ေဒမနႆစ်ာနင္သည္ အကုသိုလ္စိတ္၌သာ ယွဥ္ေသာေၾကာင့္ အကုသိုလ္စ်ာနင္ သက္သက္သာ ျဖစ္၏။

၂။ ေအာက္ပါတရားမ်ားကို ေျဖဆိုပါ။
(က) ဒုစ႐ိုက္သမားတို႔၏ လက္သံုးျဖစ္ေသာ မဂၢင္ ေလးပါး
(ခ) ရွက္ေၾကာက္ကင္းျငား အၾကမ္းဖက္သမားမ်ား၏ စြမ္းအင္ ႏွစ္ပါး
(၂၀၀၀ ၊ နံပါတ္ ၂)

၃။ (က) ေသကၡပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္သာ သက္ဆုိင္ေသာ ဣေျႏၵ
(ခ) အေသကၡပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္သာ သက္ဆိုင္ေသာ ဣေျႏၵတို႔ကို အဘိဓမၼာပညာရွင္ပီပီိ ခြဲျခားေျဖဆိုပါ။

(၁၉၉၆ နံပါတ္ ၃)

၄။ နိဗၺာန္ကို ခႏၶာမဖြဲ႕ရျခင္းအေၾကာင္းကို ေျဖဆို၍၊ မဂ္စိတ္၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈-ပါးႏွင့္ ဖိုလ္စိတ္ ၌ယွဥ္ေသာ မဂၢင္ ၈-ပါး တို႔၏ ထူးျခားခ်က္ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
(၁၉၉၅ နံပါတ္ ၄)

၂၀၀၅-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ သတၱဝါတုိ႔ကို ဝဋ္ဆင္းရဲ၌ ဆက္စပ္ထံုးဖြဲ႕တတ္ေသာ တရားအစုကို ေျဖဆို၍၊ အသက္လိပ္ျပာ ဝိညာဏ္ေကာင္ ရွိသည္ဟု ယခုတိုင္ အခ်ဳိ႕ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ား စြဲလမ္းယူဆေနျခင္းသည္ မည္သည့္ဥပါဒါန္မ်ဳိး ျဖစ္သည္ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
သတၱဝါတို႔ကို ဝဋ္ဆင္းရဲ၌ ဆက္စပ္ထံုးဖြဲ႕တတ္ေသာ တရားအစုမွာ –
ကာယဂႏၲ တရား ၄-ပါး ျဖစ္ေသာ – အဘိဇၩာကာယဂႏၲ
– ဗ်ာပါဒကာယဂႏၲ
– သီလဗၺတပရာမာသကာယဂႏၲ
– ဣဒံသစၥာဘိနိေဝသကာယဂႏၲ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

အသက္လိပ္ျပာဝိညာဏ္ေကာင္ရွိသည္ဟု ယခုတိုင္အခ်ဳိ႕ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ား စြဲလမ္းယူဆေနျခင္းသည္ – အတၱဝါဒုပါဒါန္ ျဖစ္ပါသည္။

၂။ ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္ ပညာေစတသိက္ကို အရေကာက္ရေသာ ဣေျႏၵတို႔ကို ေျဖဆို၍၊ ေလာကီ ေလာကုတၱရာ ႏွစ္မ်ဳိးပါဝင္ေသာ ဣေျႏၵမ်ားကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္ ပညာေစတသိက္ကို အရေကာက္ရေသာ ဣေျႏၵတို႔မွာ – (၁) ပညိေျႏၵ (၂) အနညာတညႆာမိတိေျႏၵ (၂) အညိေျႏၵ (၄) အညာတာဝိေျႏၵ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

ေလာကီ ေလာကုတၱရာ ႏွစ္မ်ဳိးပါဝင္ေသာ ဣေျႏၵ မ်ားမွာ –
(၁) ဇီဝိတိေျႏၵ (၂) မနိေျႏၵ (၃) ေသာမနႆိေျႏၵ (၄) ဥေပကၡိေျႏၵ (၅) သဒၶိေျႏၵ (၆) ဝီရယိေျႏၵ (၇) သတိေျႏၵ (၈) သမာဓိေျႏၵ (၉) ပညိေျႏၵ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၃။ ႀကီးပြားတိုးတက္လိုသူတိုင္း ေဆာင္ရမည့္ တရားအစုကို ေျဖဆို၍၊ ေဗာဓိပကၡိယတရား ၃၇-ပါး တို႔ကို နာမည္အျပားအားျဖင့္ ေရတြက္ျပပါ။
ႀကီးပြားတိုးတက္လိုသူတိုင္း ေဆာင္ရမည့္ တရားအစု မွာ – (၁၉၉၅ နံပါတ္ ၃)

ေဗာဓိပကၡိယတရား ၃၇-ပါး တို႔ကို နာမည္အျပားအားျဖင့္ ေရတြက္ျပရေသာ္-
(၁) သတိပ႒ာန္တရား = ၄-ပါး
(၂) သမၼပၸဓာန္တရား = ၄-ပါး
(၃) ဣဒိၶပါဒ္တရား = ၄-ပါး
(၄) ဣေျႏၵတရား = ၅-ပါး
(၅) ဗိုလ္တရား = ၅-ပါး
(၆) ေဗာဇၩင္တရား = ၇-ပါး
(၇) မဂၢင္တရား = ၈-ပါး


ေပါင္း = ၃၇-ပါး တုိ႔ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၀၆-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ အမုန္းတရားကို သံေယာဇဥ္ဟု ဆိုႏိုင္ မဆိုႏိုင္ အဘိဓမၼာအျမင္ျဖင့္ ဆံုးျဖတ္၍ သုတၱန္နည္းသံေယာဇဥ္ ၁၀-ပါးႏွင့္ အဘိဓမၼာနည္း သံေယာဇဥ္ ၁၀-ပါး တို႔၏ ထူးျခားဟန္ကိုလည္း ေျဖဆိုခဲ့ပါ။
အမုန္းတရာကို သံေယာဇဥ္ဟု ဆိုႏိုင္ပါသည္။ အဘိဓမၼာအျမင္ျဖင့္ ဆံုးျဖတ္ရေသာ္ – သံေယာဇဥ္ ၁၀-ပါးတြင္ ပါဝင္ေသာ ပဋိဃသံေယာဇဥ္သည္ ေဒါသတရားကိုယ္ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အမုန္းတရား (ေဒါသ)ကို သံေယာဇဥ္ဟု ဆိုႏုိင္ရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ သုတၱန္နည္း သံေယာဇဥ္ ၁၀-ပါးႏွင့္ အဘိဓမၼာနည္း သံေယာဇဥ္ ၁၀-ပါး တို႔၏ ထူးျခားဟန္မွာ –
သုတၱန္နည္း၌ – ႐ူပရာဂသံေယာဇဥ္၊ အ႐ူပရာဂသံေယာဇဥ္၊ ဥဒၶစၥသံေယာဇဥ္ ႏွင့္ အဘိဓမၼာနည္း၌ – ဘဝရာဂသံေယာဇဥ္၊ ဣႆာသံေယာဇဥ္၊ မစၧရိယသံေယာဇဥ္ ဟူ၍ သံေယာဇဥ္ ၃-ပါးစီသာထူးျခားၿပီး က်န္သံေယာဇဥ္(၇)ပါးမွာမူ နည္း ၂-ပါးလံုး ၌ အတူတူပင္ ျဖစ္ပါသည္။

တရားကိုယ္အားျဖင့္ သုတၱန္နည္း၌ – ေလာဘ ၊ ေဒါသ ၊ မာန ၊ ဒိ႒ိ ၊ ဝိစိကိစၧာ၊ ဥဒၶစၥ ၊ ေမာဟ ဟူေသာ တရားကုိယ္(၇)ပါး
အဘိဓမၼာနည္း၌ – ဥဒၶစၥ မပါဝင္ဘဲ ဣႆာ၊ မစၧရိယ ဟု တရားကိုယ္ ၈-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

၂။ မူးယစ္ေဆးဝါးကို မျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ စြဲလမ္းေနျခင္းသည္ မည္သည့္ဥပါဒါန္မ်ဳိး ျဖစ္ပါသနည္း။ ေျဖဆို၍ ဒိ႒ိေစတသိက္တစ္ခုတည္းကိုပင္လွ်င္ သီလဗၺတပရာမာသ၊ ဣဒံသစၥာ ဘိနိေဝသ၊ အတၱဝါဒုပါဒန္ ဟုအမည္အမ်ဳိးမ်ဳိး တပ္၍ ေဟာရျခင္း အေၾကာင္းကိုလည္း ေျဖဆိုခဲ့ပါ။
မူးယစ္ေဆးဝါးကို မျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ စြဲလမ္းေနျခင္းသည္ – ကာမုပါဒါန္ (ေလာဘတရားကိုယ္) ျဖစ္ပါသည္။
ဒိ႒ိေစတသိက္တစ္ခုတည္းကိုပင္လွ်င္ သီလဗၺတပရာမာသ၊ ဣဒံသစၥာ ဘိနိေဝသ၊ အတၱဝါဒုပါဒန္ ဟုအမည္အမ်ဳိးမ်ဳိး တပ္၍ ေဟာရျခင္းအေၾကာင္းမွာ – ဒိ႒ိေစတသိက္ ဟူသည္ မွားယြင္းစြာသိျခင္းသေဘာ ျဖစ္ပါသည္။ ထိုသို႔ မွားယြင္းစြာ သိရာ၌ –
(၁) ႏြား ၊ေခြးတို႔၏ အေလ့အက်င့္္ စေသာအက်င့္ကို က်င့္လွ်င္ ကိေလသာလည္းစင္ၾကယ္၏ သံသရာမွလည္း လြတ္ေျမာက္လြယ္၏ ဟုမွားယြင္းစြာ သံုးသပ္ထားေသာေၾကာင့္ ထိုဒိ႒ိကို သီလဗၺတပရာမာသ ဟု ေဟာေတာ္မူပါသည္။

(၂) အယူမွားကိုမွားၿပီးလွ်င္ ဤငါ့အယူသာအမွန္ က်န္အယူမွန္သမွ် အလြဲခ်ဥ္းသာ ဟုမွားယြင္းစြာ စြဲစြဲျမဲျမဲ ယူေသာေၾကာင့္ ထိုဒိ႒ိကို ဣဒံသစၥာ ဘိနိေဝသ ဟု ေဟာေတာ္မူပါသည္။

(၃) မိစၧာအယူရွိသူတို႔ ႀကံဆအပ္ေသာ ၂၀-ေသာ အတၱရွိသည္ ဟုေျပာဆိုေၾကာင္းျဖစ္ေသာ အယူ၊ အတၱဝါဒ ျမဲျမံစြာ ယူတတ္ စြဲလမ္းတတ္ေသာေၾကာင့္ ထိုဒိ႒ိကို အတၱဝါဒုပါဒါန္ဟု ေဟာေတာ္မူပါသည္။

၃။ လုပ္အားတန္ဘိုးခ်စ္ျမတ္ႏိုးေသာ ပုဂၢိဳလ္တို႔ ပယ္ထိုက္ေသာတရားႏွင့္ တိုးပြားေစထုိက္ေသာ တရားတို႔ကို သမၼပၸဓာန္ ႐ႈေမွ်ာ္လ်က္ ေျဖဆိုၿပီးလွ်င္ အဘိဓမၼာစာေမးပြဲ ကို အဆင့္တိုင္း၌ ဗိုလ္စြဲလိုလွ်င္ ျပည့္စံုရမည့္တရားတို႔ကိုလည္း ေဖာ္ျပခဲ့ပါ။
လုပ္အားတန္ဘိုးခ်စ္ျမတ္ႏိုးေသာ ပုဂၢိဳလ္တို႔ ပယ္ထိုက္ေသာတရားႏွင့္ တိုးပြားေစထုိက္ေသာ တရားတို႔ကို သမၼပၸဓာန္ ႐ႈေမွ်ာ္လ်က္ ေျဖဆိုရလွ်င္ – သမၼပၸဓာန္ ၄-ပါးသည္
(၁) မျဖစ္ေသးေသာ အကုသိုလ္တို႔ကို အသစ္မျဖစ္ေအာင္ အားထုတ္ျခင္း
(၂) ျဖစ္ၿပီးေသာ အကုသိုလ္တို႔ကို္ ပယ္ျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း
(၃) မျဖစ္ေသးေသာ ကုသိုလ္တို႔ကို ျဖစ္ေလာေအာင္ အားထုတ္ျခင္း
(၄) ျဖစ္ၿပီးေသာ ကုသိုလ္တို႔ကို တိုးပြားေစျခင္းငွာ အားထုတ္ျခင္း တို႔ျဖစ္ေသာေၾကာင့္

အထက္ပါနည္းအတိုင္း ပယ္ထိုက္ေသာ အကုသိုလ္တရားတို႔ကို ပယ္၍ တိုးပြားေစထိုက္ေသာ ကုသိုလ္တရားတို႔ကို တိုးပြားေစႏိုင္ပါသည္။
အဘိဓမၼာစာေမးပြဲကို အဆင့္တိုင္း၌ ဗိုလ္စြဲလိုလွ်င္ ျပည့္စံုရမည့္တရားမွာ ၁၉၉၅ နံပါတ္ ၃

၂၀၀၇-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ကုိယ္ပိုင္လကၡဏာရွိကုန္ေသာ တရားတို႔ကို သိသာ႐ံုေဖာ္ျပ၍၊ သုတၱန္နည္း၊ အဘိဓမၼာနည္း ႏွစ္မ်ဳိးလံုးတြင္ အက်ဳံးဝင္ေသာ သံေယာဇဥ္တရားမ်ားကိုလည္း ေရးသားေျဖဆိုပါ။
ကုိယ္ပိုင္လကၡဏာရွိကုန္ေသာ တရားတို႔မွာ – (၁၉၉၅ နံပါတ္ ၁)

သုတၱန္နည္း – အဘိဓမၼာနည္း ႏွစ္မ်ဳိးတြင္ အက်ံဳးဝင္ေသာ သံေယာဇဥ္တရားမ်ားမွာ –
(၁) ကာမရာဂသံေယာဇဥ္
(၂) ပဋိိဃသံေယာဇဥ္
(၃) မာနသံေယာဇဥ္
(၄) ဒိ႒ိသံေယာဇဥ္
(၅) သီလဗၺတပရာမာသ သံေယာဇဥ္
(၆) ဝိစိကိစၧာသံေယာဇဥ္
(၇) အဝိဇၨာသံေယာဇဥ္ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

၂။ မိန္းကေလးတို႔ ဣေျႏၵ ေရႊေပးလို႔မရ ၊ ရဟန္းတို႔ဣေျႏၵ စိန္ေကၽြးလည္းမရ ဟုေလာက လူသားမ်ား ေျပာဆိုေနၾကရာ အဘယ္ဣေျႏၵတို႔ကို ရည္ရြယ္သည္ကို ေျဖဆို၍၊ ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔ကိုလည္း ႐ုပ္ဣေျႏၵ ၊ နာမ္ဣေျႏၵ ၊ ႐ုပ္-နာမ္ ဣေျႏၵ အားျဖင့္ ခြဲျခားေျဖဆိုပါ။
မိန္းကေလးတို႔ ဣေျႏၵ ေရႊေပးလို႔မရ ဆိုသည္မွာ – ဣတၳိေျႏၵ
ရဟန္းတို႔ဣေျႏၵ စိန္ေကၽြးလည္းမရ ဆိုသည္မွာ – ပုရိသိေျႏၵ တို႔ကို ရည္ရြယ္ပါသည္။

ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္
႐ုပ္ဣေျႏၵ
(၁) စကၡဳေျႏၵ
(၂) ေသာတိေျႏၵ
(၃) ဃာနိေျႏၵ
(၄) ဇိဝွိေျႏၵ
(၅) ကာယိေျႏၵ
(၆) ဣတၳိေျႏၵ
(၇) ပုရိသိေျႏၵ

နာမ္ဣေျႏၵ
(၁) မနိေျႏၵ
(၂) သုခိေျႏၵ
(၃) ဒုကၡိေျႏၵ
(၄) ေသာမနာႆိေျႏၵ
(၅) ေဒါမနႆိေျႏၵ
(၆) ဥေပကၡိေျႏၵ
(၇) သဒၶိေျႏၵ
(၈) ဝီရိယိေျႏၵ
(၉) သတိေျႏၵ
(၁၀) သမာဓိေျႏၵ
(၁၁) ပညိေျႏၵ
(၁၂) အနညာသညႆာမိတိေျႏၵ
(၁၃) အညိေျႏၵ
(၁၄) အညာတာဝိေျႏၵ

႐ုပ္-နာမ္ ဣေျႏၵ
(၁) ဇီဝိတိေျႏၵ ၁-ပါး တို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ ၃၁-ဘံု ဘဝဇာတ္ခံုဝယ္ ဇာတ္ဆရာအလိုက် က-ျပရေသာ သံသရာဇာတ္ေကာင္မ်ားပီပီ သံသရာခရီးၾကမ္းမွ လြတ္ရာ ျဖစ္ေသာ သတိပ႒ာန္တရားမ်ားကို ေဖာ္ျပ၍၊ နိဗၺာန္ကို ခႏၶာအဖြဲ႔ဝင္တြင္ ပါဝင္ခြင့္ မေပးရျခင္းအေၾကာင္းကို ေျဖဆိုျပပါ။
သံသရာခရီးၾကမ္းမွ လြတ္ရာျဖစ္ေသာ သတိပ႒ာန္တရာမ်ားမွာ –
(၁) ကာယာႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္
(၂) ေဝဒနာႏုပႆာန သတိပ႒ာန္
(၃) စိတၱာႏုပႆာန သတိပ႒ာန္
(၄) ဓမၼာႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္တို႔ျဖစ္ပါသည္။

နိဗၺာန္ကို ခႏၶာအဖြဲ႕အဝင္တြင္ ပါဝင္ခြင့္မေပးရျခင္းအေၾကာင္းမွာ – (၁၉၉၅ နံပါတ္ ၄)

၂၀၀၈-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းသည္ က်န္းမာေရးကို ဆိုးရြားစြာ ထိခိုက္ႏိုင္သည္ဟုဆိုေသာ္လည္း မျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ စြဲေနေသာသူအား ျဖစ္ႏိုင္ေသာဥပါဒါန္ကို ေဖာ္ျပ၍၊ စ်ာန္စေသာတရားမ်ားကို ျဖစ္ခြင့္မရေအာင္ ပိတ္ပင္တားျမစ္တတ္ေသာ တရားမ်ားကိုလည္း ေရးသားေျဖဆိုပါ။
မျဖတ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ေဆးလိပ္စြဲေနေသာသူမ်ား ျဖစ္ႏိုင္ေသာ ဥပါဒါန္မွာ – ကာမုပါဒါန္ ျဖစ္ပါသည္။

စ်ာန္စေသာတရားမ်ားကို ျဖစ္ခြင့္မရေအာင္ ပိတ္ပင္တားျမစ္တတ္ေသာ တရားမ်ားမွာ နီဝရဏတရား ၆-ပါးမွ –
(၁) ကာမစၧႏၵ နီဝရဏ
(၂) ဗ်ာပါဒ နီဝရဏ
(၃) ထိန-မိဒၶ နီဝရဏ
(၄) ဥဒၶစၥ-ကုကၠဳစၥ နီဝရဏ
(၅) ဝိစိကိစၧာ နီဝရဏ ဟူေသာ နီဝရဏတရား ၅-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

၂။ မေကာင္းမႈ အကုသိုလ္ျပဳလုပ္ေနေသာ ဒုစ႐ုိက္သမားတို႔၏ လက္သံုးျဖစ္ေသာ မဂၢင္တရားမ်ားကို ေဖာ္ျပ၍၊ မယိင္းမယိုင္ ေက်ာက္စာတိုင္ ျမဲျမံ ခိုင္ခံ့ေသာ သေဘာတရား၏ အမည္ကိုလည္း ေျဖဆိုပါ။
မေကာင္းမႈ အကုသိုလ္ျပဳလုပ္ေနေသာ ဒုစ႐ုိက္သမားတို႔၏ လက္သံုးျဖစ္ေသာ မိစၧာမဂၢင္တရားမ်ားမွာ- (၂၀၀၁ နံပါတ္ ၂(က))
မယိင္းမယိုင္ ေက်ာက္စာတိုင္ကဲ့သို႔ ျမဲျမံ ခိုင္ခံ့ေသာ သေဘာတရား၏ အမည္မွာ – ဗိုလ္တရား ျဖစ္ပါသည္။

၃။ သူေတာ္ေကာင္းမ်ား အ႐ိုးေက်ေက် အေရခန္းခန္း မဆုတ္မနစ္ ဇြဲလံု႔လျဖင့္ ျပင္းထန္စြာ အားထုတ္အပ္ေသာ တရားမ်ားကို ေျဖဆို၍ ဒုကၡသစၥာ မထိုက္ေသာ ေတဘူမကတရားကိုလည္း ေရးသားျပပါ။
မဆုတ္မနစ္ ဇြဲလံု႔လျဖင့္ ျပင္းထန္စြာ အားထုတ္အပ္ေသာ တရားမ်ားမွာ – (၁၉၉၅ နံပါတ္ ၃)

ဒုကၡသစၥာ မထိုက္ေသာ ေတဘူမကတရားမွာ – ေလာဘေစတသိက္ ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၀၉-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ မဟာသမုဒၵရာရွိ ဝဲဂယက္ႀကီးမ်ားကဲ့သို႔ သတၱဝါမ်ားအား နစ္ျမဳပ္ေစတတ္ေသာ တရားမ်ားကို ေျဖဆို၍၊ သံေယာဇဥ္ အရတြင္ မပါဝင္ေသာ အကုသိုလ္ေစတသိက္မ်ားကိုလည္း အမည္မွ်သာ ေဖာ္ျပပါ။
ဝဲဂယက္ႀကီးမ်ားကဲ့သို႔ သတၱဝါမ်ားအား နစ္ျမဳပ္ေစတတ္ေသာ တရားမ်ားမွာ
(၁) ကာေမာဃ
(၂) ဘေဝါဃ
(၃) ဒိေ႒ာဃ
(၄) အဝိေဇၨာဃ ဟူေသာ ၾသဃတရား ၄-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

သံေယာဇဥ္အရတြင္ မပါဝင္ေသာ အကုသိုလ္ေစတသိက္မ်ားမွာ – အဟိရိက ၊အေနာတၱပၸ ၊ ထိန ၊ မိဒၶ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၂။ ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္ ေသာတပတၱိမဂၢ႒ာန္ပုဂၢိဳလ္သာ ရႏိုင္ေသာ ဣေျႏၵကို တိက်စြာ ညႊန္ျပ၍၊ အႀကီးအမွဴး အရွင္သခင္ ျဖစ္ေသာ တရားတို႔၏ စိတ္အစဥ္၌ ျဖစ္ပံုျဖစ္ဟန္ကိုလည္း သိသာ႐ုံမွ် ေျဖဆိုပါ။
ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္ ေသာတာပတၱိမဂၢ႒ာန္ပုဂၢိဳလ္သာ ရႏိုင္ေသာ ဣေျႏၵမွာ – အနညာတညႆမိတိေျႏၵ ျဖစ္ပါသည္။

အႀကီးအမွဴး အရွင္သခင္ျဖစ္ေသာ အဓိပတိတရားတို႔သည္ မိမိႏွင့္အတူ ျဖစ္ဖက္တရားတို႔ကို လႊမ္းမိုးအုပ္ခ်ဳပ္ အရွင္သခင္လုပ္ၿပီးလွ်င္ တကြျဖစ္ဖက္ တရားစုတို႔ကို ထိုထိုကိစၥ၌ မိမိအလိုက်ေအာင္ လိုက္ပါေစႏိုင္ေသာတရား ျဖစ္ပါသည္။

၃။ ေဗာဓိပကၡိယသဂၤဟ၌ ပညာေစတသိက္၏ ျဖစ္ရာဌာနတို႔ကို ေျဖဆို၍၊ သကၤပၸႏွင့္ ပီတိတရားတို႔၏ ေလာကုတၱရာစိတ္ တို႔၌ျဖစ္ပံုမျဖစ္ပံုတုိ႔ိကုိလည္း စံုလင္ေအာင္ ေျဖဆိုပါ။
ေဗာဓိပကၡိယသဂၤဟ၌ ပညာေစတသိက္၏ ျဖစ္ရာဌာနတို႔မွာ –
(၁) ဣဒၶိပါဒ္ (ဝီမံသိဒၶိပါဒ္)
(၂) ဣေျႏၵ (ပညိေျႏၵ)
(၃) ဗိုလ္ (ပညာဗုိလ္)
(၄) ေဗာဇၩင္ (ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၩင္)
(၅) မဂၢင္ (သမၼာဒိ႒ိမဂၢင္) တို႔ျဖစ္ပါသည္။

သကၤပၸႏွင့္ ပီတိတရားတို႔၏ စ်ာန္အားျဖင့္ ေရတြက္ေသာ ေလာကုတၱရာစိတ္ (ေလာကုတၱရာစိတ္အက်ယ္) တုိ႔တြင္ –
သကၤပၸ(ဝိတက္)သည္ – ေလာကုတၱရာ ပထမစ်ာန္စိတ္ ၈-ပါး ၌ျဖစ္ၿပီး ဒုတိယစ်ာန္ျစိတ္ စေသာ ႀကြင္းေလာကုတၱရာစိတ္ ၃၂-ပါး၌ မျဖစ္ပါ။
ပီတိသည္ – ေလာကုတၱရာ ပထမစ်ာန္ ၊ ဒုတိယစ်ာန္ ၊ တတိယစ်ာန္ စိတ္ ၂၄-ပါး၌ျဖစ္ၿပီး၊ စတုတၱစ်ာန္ ၊ ပၪၥမစ်ာန္ တို႔တြင္ မျဖစ္ပါ။

၂၀၁၀-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ သတၱဝါတို႔ကို သံသရာဝဋ္အတြင္းမွ မလြတ္ကင္းရေအာင္ ဖြဲ႕ေႏွာင္ယွဥ္စပ္တတ္ေသာ တရားအစုတို႔ကို အဘိဓမၼာနည္းအရ ထုတ္ျပ၍၊ သတၱဝါတို႔၏ သႏၲာန္၌ အစဥ္အျမဲ ကိန္းေအာင္းလ်က္ရွိေသာ တရားအစုတို႔ကိုလည္း ေဖာ္ျပပါ။
သတၱဝါတို႔ကို သံသရာဝဋ္အတြင္းမွ မလြတ္ကင္းရေအာင္ ဖြဲ႕ေႏွာင္ယွဥ္စပ္တတ္ေသာ တရားအစုမွာ –
(၁) ကာမေယာဂ
(၂) ဘဝေယာဂ
(၃) ဒိ႒ိေယာဂ
(၄) အဝိေဇၨာေယာဂ ဟူေသာ ေယာဂတရား ၄-ပါး ျဖစ္ပါသည္။

သတၱဝါတို႔၏ သႏၲာန္၌ အစဥ္အျမဲ ကိန္းေအာင္းလ်က္ရွိေသာ တရားအစုတို႔မွာ – ၁၉၉၀ နံပါတ္ ၁

၂။ ထိုထိုမ်ားစြာ သတၱဝါတုိ႔အား ေကာင္းမႈ-မေကာင္းမႈ ကံမ်ား ျပဳလပ္ က်ဴးလြန္မိေအာင္ အားေပးလႈံ႕ေဆာ္တတ္ေသာ အေၾကာင္းရင္းတရားမ်ားကို ထုတ္ျပ၍၊ စ်ာန္ ၊ မဂ္ ၊ ဖိုလ္ ရရန္ အေျခခံျဖစ္ေသာ နည္းလမ္းေကာင္းမ်ားကိုလည္း တရားကုိယ္ႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပပါ။
သတၱဝါတုိ႔အား ေကာင္းမႈ-မေကာင္းမႈ ကံမ်ား ျပဳလပ္ က်ဴးလြန္မိေအာင္ အားေပးလႈံ႕ေဆာ္တတ္ေသာ အေၾကာင္းရင္းတရားမ်ားမွာ – (၁၉၉၀ နံပါတ္ ၃)
စ်ာန္ ၊ မဂ္ ၊ ဖိုလ္ ရရန္ အေျခခံျဖစ္ေသာ နည္းလမ္းေကာင္းမ်ားကို္ တရားကိုယ္ႏွင့္တကြ ေဖာ္ျပရေသာ္ –
ဆႏၵိဒၶိပါဒ္ = ကုသိုလ္စိတ္ ၂၁-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဆႏၵေစတသိက္
စိတၱိဒၶိပါဒ္ = ကုသိုလ္စိတ္ ၂၁-ပါး
ဝီရိယိဒၶိပါဒ္ = ကုသိုလ္စိတ္ ၂၁-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ဝီရိယေစတသိက္
ဝီမံသိဒၶိပါဒ္ = တိဟိတ္ကုသိုလ္ ၁၇-ပါး၌ ယွဥ္ေသာ ပညာေစတသိက္

၃။ ေဗာဓိပကၡိယသဂၤဟ၌ ဧကဂၢတာေစတသိက္၏ ျဖစ္ရာဌာနတို႔ကို အသီးသီး ေရတြက္ျပ၍၊ လူ႔ခႏၶာကိုယ္ အဖြဲ႕အစည္းအတြင္း၌ နိဗၺာန္ပါဝင္မႈ ရွိပါသေလာ၊ အဘိဓမၼာအျမင့္ျဖင့္ ရွင္းလင္းေျဖဆိုပါ။
ေဗာဓိပကၡိယသဂၤဟ၌ ဧကဂၢတာေစတသိက္၏ ျဖစ္ရာဌာနမွာ –
(၁) ဣေျႏၵ = သမာဓိေျႏၵ
(၂) ဗုိလ္ = သမာဓိေျႏၵ
(၃) ေဗာဇၩင္ = သမာဓိသေမၺာဇၩင္
(၄) မဂၢင္ = သမၼာသမာဓိမဂၢင္ တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။
လူ၏ခႏၶာကိုယ္ အဖြဲ႕အစည္းတြင္ နိဗၺာန္ပါဝင္မႈ မရွိပါ။

ခႏၶာဖြဲ႕စည္းသည္ဆိုရာ –
(၁) အတိတ္၊ ပစၥဳပၸန္ ၊ အနာဂတ္
(၂) အဇၩတၱ-ဗဟိဒၶ
(၃) ၾသဠာရိက-သုခုမ
(၄) ဟီန-ပဏီတ
(၅) ဒူေရ-သႏၲီေက ဟူ၍ ၁၁-ဌာနအားျဖင့္ ေပါင္းစည္းရသည့္ စိတ္-ေစတသိက္-႐ုပ္တရားမ်ားကိုသာ ခႏၶာဖြဲ႕ရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

နိဗၺာန္သည္
(၁) ကာလဝိမုတ္
(၂) ဗဟိဒၶ
(၃) သုခုမ
(၄) ပဏီတ
(၅) ဒူေရ ဟူ၍သာ ရရွိၿပီး ၁၁-ဌာနအားျဖင့္ မကြဲျပားေသာေၾကာင့္ ခႏၶာဖြဲ႕၍ မရ၊ ခႏၶာအဖြဲ႕အစည္း၌မပါဝင္ေသာ ခႏၶဝိမုတ္တရား သက္သက္သာျဖစ္ပါသည္။

သို႔ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ စိတ္-ေစတသိက္-႐ုပ္ ပရမတၳတရား ၃-ပါးသာရွိေသာ လူ႔ခႏၶာကိုယ္အဖြဲ႕အစည္းအတြင္း၌ နိဗၺာန္ ပါဝင္မႈ မရွိရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၁၁-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ အမုန္းသံေယာဇဥ္သည္ အခ်စ္သံေယာဇဥ္ထက္ ခိုင္ၿမဲ၏ ဟု ဆိုရာ အမုန္းသံေယာဇဥ္၊ အခ်စ္သံေယာဇဥ္တို႔၏ အမည္မွန္ကို တရားကိုယ္ႏွင့္တကြ ယွဥ္တြဲေဖာ္ျပ၍ သံေယာဇဥ္သာမည္၍ ကိေလသာမမည္ေသာ တရားတို႔ကိုလည္း သိသာ႐ုံမွ် ထုတ္ျပပါ။
အမည္မွန္ တရားကိုယ္
အမုန္းသံေယာဇဥ္ = ပဋိဃသံေယာဇဥ္ – ေဒါသေစတသိက္
အခ်စ္သံေယာဇဥ္ = ကာမရာဂသံေယာဇဥ္ – ေလာဘေစတသိက္
သံေယာဇဥ္သာ မည္၍ – ကိေလသာ မမည္ေသာတရားတို႔မွာ – ဣႆာႏွင့္ မစၧရိယ တုိ႔ ျဖစ္ပါသည္။

၂။ မဂၢင္ေဖာင္ႀကီး အျမန္စီး၍ နိဗၺာန္ခရီးသြားၾကမည္ဟု ေႂကြးေၾကာ္သံရွိေသာ္လည္း နိဗၺာန္မသြား၊ အပါယ္လားေစႏိုင္ေသာ မဂၢင္တို႔ကို ေဖာ္ျပ၍ ဣေႁႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္ နာမ္သက္သက္ဣေႁႏၵမ်ားကိုလည္း စနစ္တက် ေရတြက္ျပပါ။
နိဗၺာန္မသြား အပါယ္လားေစႏိုင္ေသာ မဂၢင္တို႔မွာ –
(၁) မိစၧာဒိ႒ိမဂၢင္
(၂) မိစၧာသကၤပၸမဂၢင္
(၃) မိစၧာဝါယာမမဂၢမင္
(၄) မိစၧာသမာဓိမဂၢင္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

ဣေျႏၵ ၂၂-ပါးတို႔တြင္ နာမ္သက္သက္ ဣေျႏၵမ်ားမွာ-
(၁) မနိေျႏၵ
(၂) သုခိေျႏၵ
(၃) ဒုကၡိေျႏၵ
(၄) ေသာမနႆိေျႏၵ
(၅) ေဒါမနႆိေျႏၵ
(၆) ဥေပကၡိေျႏၵ
(၇) သိဒိၶေျႏၵ
(၈) သတိေျႏၵ
(၉) ဝီရိယိေျႏၵ
(၁၀) သမာဓိေျႏၵ
(၁၁) ပညိေျႏၵ
(၁၂) အနညာတညႆာမိတိေျႏၵ
(၁၃) အညိေျႏၵ
(၁၄) အညတာဝိေျႏၵ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၃။ မဂၢင္ ဣေျႏၵ ဗိုလ္အျဖစ္သို႔ေရာက္ေသာ ဧကဂၢတာ ၊ မေရာက္ေသးေသာ ဧကဂၢတာယ တို႔ိကို ခြဲျခားေျဖဆို၍ ေလာကီစိတ္တို႔၌ ေဗာဓိပကၡိယတရားမ်ားကို တရားကိုယ္ေကာက္ထိုက္၊ မေကာက္ထုိက္ ကိုလည္း အဘိဓမၼာ ပညာရွင္ပီပီ ရွင္းျပပါ။
မဂၢင္ ဣေျႏၵ ဗိုလ္အျဖစ္သို႔ေရာက္ေသာ ဧကဂၢတာမွာ – ဝိစိကိစၧာသဟဂုတ္ၾကဥ္ေသာ စိတ္ ၈၈-ပါး ၌ရွိေသာ ဧကဂၢတာ ျဖစ္ပါသည္။

မဂၢင္ ဣေျႏၵ ဗိုလ္အျဖစ္သို႔ မေရာက္ေသာ ဧကဂၢတာမွာ – ဝိစိကိစၧာသမၸယုတ္စိတ္၌ရွိေသာ ဧကဂၢတာ ျဖစ္ပါသည္။
ေလာကီစိတ္တို႔၌ ေဗာဓိပကၡိယတရားမ်ားကို တရားကုိယ္ေကာက္ထုိက္ပါသည္။
အေၾကာင္းမွာ – သီလဝိသုဒၶိစေသာ ေလာကီဝိသုဒၶိ ၆-ပါးတို႔ ျဖစ္ရာအခါဝယ္ ေလာကီကုသိုလ္၊ ႀကိယာစိတ္တို႔၌ ေဗာဓိပကၡိယ တရားကိုယ္မွာ ထိုက္သည့္အားေလ်ာ္စြာ ယွဥ္ၾကေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၁၂-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ ပရမတ္အစစ္ ဓာတ္အႏွစ္ ဟူေသာ စကားအရ ကုိယ္ပုိင္လကၡဏာရွိေသာ ပရမတ္အစစ္တရားတို႔ကို ကုန္စင္ေအာင္ ေဖာ္ျပ၍ ဒိ႒ိေစတသိက္ တစ္ပါးတည္းကိုပင္ သီလဗၺတပရာမာသ စေသာ အမည္အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ေဟာရျခင္းအေၾကာင္းကို လည္း ေျဖဆိုပါ။
ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာရွိေသာ ပရမတ္အစစ္တရားတို႔မွာ –
စိတ္ = ၁ပါး
ေစတသိက္ = ၅၂ပါး
နိပၹႏၷ႐ုပ္ = ၁၈ပါး
နိဗၺာန္ = ၁ပါး


ေပါင္း = ၇၂ပါး ျဖစ္ပါသည္။

ဒိ႒ိေစတသိက္ တစ္ပါးတည္းကိုပင္ သီလဗၺတပရာမသ စေသာ အမည္အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ေဟာရျခင္းအေၾကာင္းမွာ –
(၁၉၉၈-ခုႏွစ္၊ ေမးခြန္းနံပါတ္ ၁-အေျဖကို ၾကည့္ပါ။)

၂။ သတၱဝါတို႔၏အက်ဳိးကို ေထာက္ပံ့ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ေသာ အာဟာရေလးပါးတို႔၏ အသီးသီးေဆာင္ရြက္ပုံကို စုံလင္ေအာင္ေျဖဆို၍ အဓိပတိ ရထုိက္ေသာစိတ္၊ မရထုိက္ေသာစိတ္တို႔ကိုလည္း တိက်စြာ ေကာက္ျပပါ။
သတၱဝါတို႔၏အက်ဳိးကို ေထာက္ပံ့ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ေသာ အာဟာရေလးပါးတို႔၏ အသီးသီးေဆာင္ရြက္ပုံမွာ –
(၁) ကဗဠီကာရာဟာရသည္ – ၾသဇာႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ ႐ုပ္ ၈ပါးကို ေဆာင္ပါသည္။
(၂) ဖႆဟာရသည္ – ေဝဒနာသုံးပါးကို ေဆာင္ပါသည္။
(၃) မေနာသေၪၥတနာဟာရသည္ – သုံးပါးေသာဘဝ၌ ပဋိသေႏၶဝိညာဏ္ကို ေဆာင္ပါသည္။
(၄) ဝိညာဏဟာရသည္ – မိမိႏွင့္အတူတကြျဖစ္ဖက္ ေစတသိက္နာမ္ႏွင့္ ႐ုပ္တရားတို႔ကို ေဆာင္ပါသည္။

အဓိပတိ ရထုိက္ေသာစိတ္မွာ – ဒြိဟိတ္ေဇာ ၁၈ပါးႏွင့္ တိဟိတ္ေဇာ ၃၄ပါးတို႔၌သာ အဓိပတိ ရထိုက္သည္။
အဓိပတိ မရထုိက္ေသာ စိတ္မွာ – အဟိတ္ေဇာ (ဟသိတုပၸါဒ္)၊ ဧကဟိတ္ေဇာ (ေမာဟမူေဒြ)ႏွင့္ ေဇာမဟုတ္ေသာ ေလာကီဝိပါက္စိတ္တို႔၌ အဓိပတိ မရထုိက္ပါ။

၃။ ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတြက္ လုံ႕လျပဳရမည့္ နည္းလမ္းမ်ားကို အဘိဓမၼာအျမင္ျဖင့္ ရွာေဖြတင္ျပ၍၊ ဥပါဒါနကၡႏၶာငါးပါး တရားကိုယ္ေကာက္ရမည့္ တရားမ်ားကိုလည္း တိက်စြာ ေဖာ္ျပပါ။
ေလာကသံသရာ ဘဝႏွစ္ျဖာတြင္ အထက္တန္းက်က် ေနႏိုင္ေရးအတြက္ လုံ႕လျပဳရမည့္ နည္းလမ္းမ်ားမွာ –
(၁၉၉၅-ခုႏွစ္၊ ေမးခြန္းနံပါတ္-၃ အေျဖကို ၾကည့္ပါ။)

ဥပါဒါနကၡႏၶာငါးပါး တရားကိုယ္ေကာက္ရမည့္ တရားမ်ားကို တိက်စြာ ေဖာ္ျပရေသာ္ –
ေလာကီစိတ္ ၈၁ပါး၊ ေစတသိက္ ၅၂ပါး၊ ႐ုပ္ ၂၈ပါး ျဖစ္ပါသည္။
(တစ္နည္း)
ဘုံသုံးပါး၌ ျဖစ္ကုန္ေသာ ႐ုပ္၊ ေဝဒနာ၊ သညာ၊ သခၤါရ၊ ဝိညာဏ္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၁၃-ခုႏွစ္ သမုစၥည္းပိုင္း ေမးခြန္းေဟာင္းမ်ား

၁။ မိမိအယူသာ မွန္သည္၊ တျခားအယူမ်ား မမွန္ ဟု တစ္ယူသန္ စြဲလမ္းလ်က္ရွိေသာ ပုဂၢိဳလ္၌ ျဖစ္ေသာ ဥပါဒါန္ကို ေရးသားေျဖဆုိ၍၊ တရားအားထုတ္ေသာ ေယာဂီပုဂၢိဳလ္တို႔၏ သႏၲာန္၌ ဈာန္တရားမ်ား ျဖစ္ေပၚခြင့္မရေအာင္ တားဆီးပိတ္ပင္ထားတတ္ေသာ ကိေလသာမ်ားကို လည္း ေဖာ္ျပပါ။
မိမိအယူသာ မွန္သည္၊ တျခားအယူမ်ား မမွန္ ဟု တစ္ယူသန္ စြဲလမ္းလ်က္ရွိေသာ ပုဂၢိဳလ္၌ ျဖစ္ေသာ ဥပါဒါန္မွာ- ဒိ႒ဳပါဒါန္ ျဖစ္ပါသည္။

တရားအားထုတ္ေသာ ေယာဂီပုဂၢိဳလ္တို႔၏ သႏၲာန္၌ ဈာန္တရားမ်ား ျဖစ္ေပၚခြင့္မရေအာင္ တားဆီး ပိတ္ပင္တတ္ေသာ ကိေလသာမ်ားမွာ နီဝရဏထုိက္ေသာ ကိေလသာမ်ား ျဖစ္ၾကသည့္ –
(၁) ေလာဘကိေလသာ၊
(၂) ေဒါသကိေလသာ၊
(၃) ထိနကိေလသာ၊
(၄) ဥဒၶစၥကိေလသာ၊
(၅) ဝိစိကိစၧာကိေလသာ တို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

၂။ စာေျဖရွင္တို႔ စားသုံးေသာ စားေသာက္ဖြယ္ရာတို႔၌ ပါေသာ ၾသဇာသည္သာလွ်င္ အာဟာရမည္ပါသေလာ၊ အျခားေသာ အာဟာရမည္ေသာ တရားမ်ား ရွိႏိုင္၊ မရွိႏိုင္ိ အဘိဓမၼာအျမင္ျဖင့္ ရွာေဖြတင္ျပ၍၊ ရွက္ေၾကာက္ကင္းျငား အၾကမ္းဖက္သမားတို႔၏ စြမ္းအင္မ်ားကိုလည္း ေဖာ္ျပပါ။
စာေျဖရွင္တို႔ စားသုံးေသာ စားေသာက္ဖြယ္ရာတို႔၌ ပါေသာ ၾသဇာသည္သာလွ်င္ အာဟာရမည္သည္ မဟုတ္ပါ။

အျခားေသာ အာဟာရမည္ေသာ တရားမ်ားလည္း ရွိပါသည္။ ၎တို႔မွာ –
(၁) ဖႆာဟာရ၊
(၂) မေနာသေၪၥတနာဟာရႏွင့္
(၃) ဝိညာဏာဟာရတရား တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။

ရွက္ေၾကာက္ကင္းျငား အၾကမ္းဖက္သမားတို႔၏ စြမ္းအင္မ်ားမွာ – (၁) အဟိရိကဗိုလ္ႏွင့္ (၂) အေနာတၱပၸဗိုလ္တရားႏွစ္ပါး ျဖစ္ၾကပါသည္။

၃။ အျပစ္မကင္းႏိုင္ေသာ ပုထုဇဥ္လူသားတို႔တြင္ အျပစ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ ႀကိဳးစား အားထုတ္သင့္ေသာ အခ်က္တို႔ကို သိသာ ေပၚလြင္ေအာင္ ေရးသားေျဖဆို၍ ဓမၼာ႐ုံႏွင့္ ဓမၼဓာတ္တို႔၏ မတူကြဲျပား ထူးျခားပုံကိုလည္း ရွင္းလင္းစြာ ေျဖဆိုပါ။
အျပစ္မကင္းႏိုင္ေသာ ပုထုဇဥ္လူသားတို႔တြင္ အျပစ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ ႀကိဳးစား အားထုတ္သင့္ေသာ အခ်က္မ်ားမွာ –
(၁) ျဖစ္ကုန္ၿပီးေသာ အကုသိုလ္တရား ဒုစ႐ုိက္အေဟာင္းမ်ားကို ပယ္ျခင္းငွာ အားထုတ္ေသာ ကမၼပၸဓာန္ဝီရိယ ရွိရမည္။
(၂) မျဖစ္ကုန္ေသးေသာ အကုသိုလ္တရား ဒုစ႐ုိက္အသစ္မ်ားကို ပယ္ျခင္းငွာ အားထုတ္ေသာ သမၼပၸဓာန္ဝီရိယ ရွိရမည္။

ဓမၼာ႐ုံႏွင့္ဓမၼဓာတ္တို႔၏ ထူးျခားပုံမွာ –
ဓမၼာ႐ုံသည္ – တရားအားျဖင့္ – စိတ္၊ ေစတသိက္၊ ပသာဒ႐ုပ္၊ သုခမ႐ုပ္၊ နိဗၺာန္၊ ပညတ္တရားအားျဖင့္ ၆ပါး ရွိပါသည္။
တရားကိုယ္အားျဖင့္ စိတ္-၈၉ပါး၊ ေစတသိက္ ၅၂ပါး၊ ပသာဒ႐ုပ္ ၅ပါး၊ သုခုမ႐ုပ္ ၁၆ပါး၊ နိဗၺာန္၊ ပညတ္တို႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။
ဓမၼဓာတ္သည္ – တရားအားျဖင့္ – ေစတသိက္၊ သုခုမ႐ုပ္၊ နိဗၺာန္အားျဖင့္ (၃)ပါးရွိပါသည္။
တရားကိုယ္အားျဖင့္ – ေစတသိက္ ၅၂ပါး၊ သုခုမ႐ုပ္ ၁၆ပါး၊ နိဗၺာန္တုိ႔ ျဖစ္ၾကပါသည္။

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *